Chess Caddy / Gidsen / Buchholz-tiebreak

De Buchholz-tiebreak uitgelegd

De som van de scores van je tegenstanders — en de verrassend lastige vraag wat je moet doen met de partijen die niemand gespeeld heeft.

Laatst bijgewerkt: 25 juli 2026 · Regels op 25 juli 2026 gecontroleerd aan de hand van de geldende teksten van de FIDE en US Chess.

De tiebreak die Carlsen “volslagen idioot” noemde

Op het WK rapid van 2021 eindigden vier spelers op 9½/13. Twee gingen door naar een play-off om de wereldtitel en twee gingen naar huis, en de regel die bepaalde wie wat deed, was Buchholz Cut 1. Die stuurde Nodirbek Abdusattorov en Ian Nepomniachtchi naar de play-off en schakelde Magnus Carlsen en Fabiano Caruana uit. Het oordeel van Carlsen: een “volslagen idiote regel”.

Hij had voor de helft gelijk. Buchholz meet niet hoe goed je gespeeld hebt; het meet hoe zwaar je programma was, en het beweegt op borden waar je nooit aan gezeten hebt. Maar elke tiebreak is een benadering, en iemand moet de beker in handen gedrukt krijgen.

Wat Buchholz eigenlijk meet

De definitie is één zin. FIDE Artikel 8.1: Buchholz is “de som van de scores van elk van de tegenstanders van een deelnemer”. Hoger is beter, want het betekent dat je tegen sterkere mensen gespeeld hebt. Twee fouten komen online veel voor, ook op een paar heel grote schaaksites:

• Je vermenigvuldigt niet met je eigen score. Wegen met je eigen resultaat is een andere tiebreak (Sonneborn-Berger).
• Je gebruikt de eindscores van je tegenstanders, niet hun score op het moment dat je tegen ze speelde. Iemand die je in ronde één versloeg en daarna vier keer op rij wint, helpt je enorm.

Eén verbod is het onthouden waard, omdat het kort is en bijna nooit geciteerd wordt: de noot bij Artikel 8 zegt dat Buchholz niet gebruikt mag worden in rondetoernooien. In een toernooi waarin iedereen tegen iedereen speelt, treft iedereen hetzelfde veld, dus de sommen zijn bijna gelijk en de verschillen die overblijven zijn een bijproduct. Gebruik in plaats daarvan Sonneborn-Berger voor een rondetoernooi.

De Buchholz-familie: Cut-1, Cut-2, Median-1, Median-2

Gewone Buchholz heeft een duidelijke zwakte: één tegenstander die instort of zich afmeldt trekt jouw totaal omlaag zonder dat het jouw schuld is. De varianten gooien uitschieters weg voordat ze optellen.

Tiebreakcalculator

Voer het toernooi van één speler in: de eindscore van elke tegenstander die hij trof, en het resultaat tegen die tegenstander. Elke tiebreak hieronder wordt opnieuw berekend terwijl je typt. Een bye of een niet-gespeelde partij telt mee voor je score maar valt buiten de tiebreaks, en dat is wat zowel FIDE als Chess Caddy doet.

Eén kruistabel, drie verschillende winnaars

Hier zie je waarom de variant geen detail is. Drie spelers delen de eerste plaats op 4/5 in een Zwitsers toernooi met 14 deelnemers. Dit zijn de eindscores van de vijf tegenstanders die elk van hen trof.

Reken het na. Ana: 4+3+3+2+1 = 13; laat de 1 vallen voor 12; laat de 1 en de 4 vallen voor 8. Bo: 4+3+2½+2+2 = 13½; laat een 2 vallen voor 11½; laat een 2 en de 4 vallen voor 7½. Cai: 3+3+3+2½+1 = 12½; laat de 1 vallen voor 11½; laat de 1 en een 3 vallen voor 8½. Gewone Buchholz geeft het aan Bo, Cut-1 aan Ana, Median-1 aan Cai — dezelfde kruistabel, drie kampioenen.

De reden zit in de getallen. Bo trof het zwaarste veld maar had geen zwakke schakel om weg te gooien, dus snijden helpt Bo het minst. Ana had één tegenstander die uit elkaar viel, en Cut-1 vergeeft precies dat. Cai speelde nooit tegen iemand boven de 3 — het vlakste programma — en dat is de vorm die Median-1 beloont, omdat het strippen van beide uitersten dat solide midden intact laat. Publiceer je tiebreakvolgorde vóór ronde één: achteraf lijkt elke keuze gemaakt om iemand te bevoordelen.

Sonneborn-Berger, en waarom rondetoernooien het gebruiken

Sonneborn-Berger (Artikel 9.1) stelt een betere vraag: niet alleen tegen wie je speelde maar hoe je het tegen ze deed. Vermenigvuldig voor elke ronde de eindscore van de tegenstander met de punten die je tegen hem scoorde — volledig bij winst, half bij remise, niets bij verlies. Een rondetoernooi met vijf spelers:

Ana en Bo eindigen samen op 3/4 en hun onderlinge partij werd remise, dus het onderlinge resultaat beslist niets. Sonneborn-Berger wel:

• Ana = (½×3) + (1×2½) + (½×1½) + (1×0) = 1½ + 2½ + ¾ = 4.75
• Bo = (½×3) + (½×2½) + (1×1½) + (1×0) = 1½ + 1¼ + 1½ = 4.25

Ana wint, om precies de juiste reden: Ana versloeg de nummer drie, terwijl Bo daar alleen remise mee speelde en het verschil goedmaakte tegen de staart. Eli verslaan, op nul, was voor geen van beiden iets waard.

Sonneborn-Berger is de standaard in het rondetoernooi omdat iedereen dezelfde tegenstanders treft, zodat het enige wat twee gelijk geëindigde spelers nog scheidt, is welke partijen ze wonnen. In een Zwitsers toernooi, waar de tegenstanders werkelijk verschillen, stelt Buchholz de betere vraag.

Cumulatief, onderling resultaat en de rest

Cumulatief (progressief, Artikel 7.5) telt je lopende score na elke ronde op. Twee spelers eindigen op 4/5: de een won, won, won, verloor, won en scoort 1 + 2 + 3 + 3 + 4 = 13; de ander verloor eerst en won toen vier keer op rij en scoort 0 + 1 + 2 + 3 + 4 = 10. Het beloont vroeg leiden, omdat koplopers de zwaarst beschikbare tegenstanders treffen, en het heeft geen informatie over anderen nodig.

Onderling resultaat is de meest intuïtieve tiebreak en de minst bruikbare: als de gelijk geëindigde spelers elkaar allemaal troffen, beslissen hun onderlinge resultaten. Met drie spelers gelijk in een Zwitsers toernooi van vijf ronden hebben ze elkaar meestal niet allemaal getroffen, dus dan geldt hij niet.

Het huidige FIDE-hoofdstuk somt een lange lijst op. De namen die het waard zijn om te kennen:

Eén beperkende regel telt voor clubsoftware: onder Artikel 10 moeten tiebreaks op basis van rating, zoals ARO, uitgesloten worden als er ongerate spelers meedoen — waarmee ze stilzwijgend afvallen voor de meeste clubtoernooien.

Het byeprobleem, en de dummy-tegenstander van FIDE uit 2026

Hier komt het deel dat elke simpele uitleg onderuithaalt. Buchholz is de som van de scores van je tegenstanders — dus wat tel je op voor een ronde zonder tegenstander? Niet niets: als niet-gespeelde ronden nul zouden tellen, zou iedereen die een halve-puntbye neemt op tiebreak verpletterd worden omdat hij een ronde miste die hij mócht missen. Het antwoord van FIDE is een tegenstander verzinnen.

Wat je aan anderen bijdraagt (Artikel 16.3)

Eerst de makkelijke richting. Wanneer je tegenstanders hun Buchholz optellen, gaat jouw score er op nominale waarde in — inclusief punten uit reglementaire winsten en uit een bye die bij de indeling is toegekend. Eén uitzondering: een aangevraagde bye die niet gevolgd wordt door een echte partij, waaronder een bye in de laatste ronde, wordt verlaagd zodat die ronde maar ½ bijdraagt. Iemand die zich afmeldt en nooit terugkomt, hoort de tiebreaks van iedereen die hij eerder versloeg niet op te blazen.

Wat er voor je eigen niet-gespeelde ronde bij komt (Artikel 16.4)

Voor je eigen niet-gespeelde ronden zet FIDE een dummy-tegenstander in wiens score je eigen eindscore is, vanuit de redenering dat je gemiddeld genomen tegen iemand van je eigen niveau ingedeeld zou zijn. Daarna komen twee plafonds, waarvan het tweede de wijziging van maart 2026 is:

• 16.4.1 — reglementaire uitslagen. Geplafonneerd op de aangepaste score van de ingedeelde tegenstander. Eindigde de speler die nooit kwam opdagen op 1½, dan is je dummy 1½ waard, niet je eigen score.
• 16.4.2 — byes. Geplafonneerd op remisepunten maal het aantal ronden — oftewel 50% van het toernooi.

Reken het plafond eens door. In een toernooi van vijf ronden is het plafond ½ × 5 = 2½. Een speler eindigt op 4½/5, met vier gewonnen partijen en een halve-puntbye in ronde drie. Zijn vier echte tegenstanders eindigden op 3½, 3, 2½ en 2 — een som van 11.

Twee hele punten verschil, op een tiebreak waar plaatsen om een half punt draaien. Vertrouw geen uitgewerkt voorbeeld tenzij het van na maart 2026 dateert — ook niet de eigen oefenreeks van FIDE, die voor de oudere tekst geschreven is.

Het contra-intuïtieve stukje (Artikel 16.5)

Pas nu Cut-1 toe op die speler. De vijf bijdragen zijn 3½, 3, 2½, 2 en een dummy van 2½. De voor de hand liggende zet is de laagste weggooien, de 2, wat 11½ oplevert.

Dat is fout. Artikel 16.5 zegt dat de snede eerst de bijdrage van de bye moet weggooien, ook als de bye niet het numeriek laagste item is. Cut-1 gooit dus de dummy weg en het antwoord is 11, niet 11½.

“Dummy opponent” is niet “virtual opponent”

Deze twee termen worden overal op internet door elkaar gebruikt en zijn niet hetzelfde. Het eigen arbitermateriaal van FIDE zegt dat ook.

• Dummy opponent is de huidige tiebreakconstructie hierboven: de denkbeeldige speler die in de plaats komt van je niet-gespeelde ronde, geplafonneerd onder Artikel 16.4.
• Virtual opponent is twee andere dingen: een indelingsbegrip uit het Zwitserse hoofdstuk C.04, gebruikt bij het rekenwerk met groepen; en de naam van de vervallen tiebreakregel die vóór september 2023 gold, die een lopende fictieve score opbouwde uit je score bij de indeling, het resultaat, en een half punt per resterende ronde.

Zegt een pagina of een stuk software dat het Buchholz berekent met de “virtual opponent”, dan beschrijft het een regel die FIDE jaren geleden heeft ingetrokken en in 2026 opnieuw heeft herzien.

FIDE tegenover US Chess: tegengestelde filosofieën

US Chess gaat vrijwel precies andersom om met niet-gespeelde partijen. Daarom kunnen Swiss-Manager en WinTD uit dezelfde kruistabel verschillende tiebreakgetallen produceren en allebei gelijk hebben.

Ook de terminologie verschilt:

• Solkoff = Buchholz. De gewone som van de scores van de tegenstanders.
• Median (of Harkness) = Median-1. De hoogste en de laagste eraf.
• Modified Median heeft geen FIDE-equivalent. Wat je weglaat hangt af van je eigen score: bij een plusscore valt de laagste weg, bij een minscore de hoogste, en bij een score van precies 50% allebei. Een koploper hoort niet gestraft te worden door één ingestorte tegenstander, en een speler op een minscore hoort niet gevleid te worden doordat hij vroeg omhoog werd ingedeeld.

US Chess publiceert, anders dan FIDE, wel een standaardvolgorde: Modified Median → Solkoff → Cumulatief → Cumulatief van de tegenstanders.

Er bestaat geen standaard FIDE-tiebreakvolgorde

Zoveel pagina’s hebben dit mis dat het de moeite waard is het onomwonden te zeggen. FIDE definieert geen standaardvolgorde van tiebreaks. Artikel 4.1 delegeert de geordende lijst aan de hoofdorganisator, die hem vóór de eerste ronde moet publiceren.

Zoiets als “de standaard FIDE-tiebreak” bestaat dus niet. Buchholz Cut-1 gevolgd door Buchholz is wat grote Zwitserse FIDE-toernooien gewoonlijk gebruiken — een gewoonte, geen regel. Jouw taak is om te beslissen, het in de toernooiaankondiging te zetten, en het daarna niet meer te veranderen.

Welke tiebreak moet je nu eigenlijk kiezen?

Prijzen: het geld delen, de beker via tiebreak

Eén afspraak haalt de meeste tiebreakdiscussies weg voordat ze beginnen: geldprijzen worden op één hoop gegooid en gelijk verdeeld over de spelers die gelijk eindigen, en tiebreaks beslissen alleen over wat je niet kunt doormidden delen — bekers, titels, plaatsing op bord één, kwalificatieplekken.

Twee spelers eindigen samen eerste met £200 en £100 in de pot? Gooi de £300 samen en betaal ieder £150. Dan hoeft niemand te accepteren dat zijn jaar op bord negen beslist is.

Wat Chess Caddy doet — en niet doet

Om de stapel vage claims niet groter te maken: Chess Caddy biedt precies drie tiebreaks — Buchholz, Sonneborn-Berger en Cumulatief. Geen Cut-1, geen Median, geen Modified Median, geen onderling resultaat, geen tiebreak op basis van rating. Heb je Cut-1 nodig, dan heb je andere software nodig.

Meer over byes, reglementaire uitslagen en afmeldingen op de FAQ-pagina.

Veelgestelde vragen