Chess Caddy / Οδηγοί / Ελβετικό σύστημα

Πώς τρέχετε τουρνουά με ελβετικό σύστημα

Ό,τι χρειάζεται πραγματικά ένας διοργανωτής συλλόγου — κλήρωση, χρώματα, ρεπό, μηδενισμοί, χρονισμός και η σειρά των πραγμάτων μέσα στη βραδιά.

Τελευταία ενημέρωση: 25 Ιουλίου 2026 · Οι κανόνες επαληθεύτηκαν με βάση τα ισχύοντα κείμενα της FIDE και της US Chess στις 25 Ιουλίου 2026.

Το ελβετικό σύστημα είναι το άλογο εργασίας του συλλογικού σκακιού. Κανείς δεν αποκλείεται, όλοι παίζουν κάθε γύρο και μετά τον πρώτο γύρο κληρώνεστε με κάποιον που έχει τους ίδιους βαθμούς με εσάς. Κλιμακώνεται από οκτώ παίκτες σε οκτακόσιους και τελειώνει σε συγκεκριμένο αριθμό γύρων που ορίζετε εσείς από πριν.

Αυτός ο οδηγός γράφτηκε για εκείνον που τρέχει πραγματικά τη διοργάνωση — αυτόν που τυπώνει τα φύλλα κλήρωσης, όχι αυτόν που ρωτά γιατί πήρε πάλι μαύρα. Καλύπτει τις αποφάσεις που παίρνετε πριν από τη βραδιά, τη μηχανική της κλήρωσης και τις λίγες καταστάσεις που αξιόπιστα προκαλούν καβγάδες.

Τι είναι το ελβετικό σύστημα (και πότε να το επιλέξετε)

Το ελβετικό σύστημα χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά στη Ζυρίχη το 1895 και λύνει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα: θέλετε να βρείτε νικητή χωρίς να παίξετε πλήρες σύστημα ρομπέν και χωρίς να αποκλείσετε κανέναν. Το πετυχαίνει κληρώνοντας μεταξύ τους παίκτες με ίσους βαθμούς. Οι νικητές συναντούν νικητές, οι ηττημένοι ηττημένους, και μέσα σε λίγους γύρους το πεδίο έχει ταξινομηθεί μόνο του.

Τρεις κανόνες το ορίζουν, και είναι σχεδόν όλο το σύστημα:

• Δεν παίζετε ποτέ δύο φορές τον ίδιο αντίπαλο. Αυτός είναι ο κανόνας με την υψηλότερη προτεραιότητα τόσο στους κανόνες κλήρωσης της FIDE όσο και της US Chess.
• Κληρώνεστε με κάποιον που έχει τους ίδιους βαθμούς όπου αυτό είναι εφικτό.
• Τα χρώματα εξισορροπούνται σε όλη τη διοργάνωση, όσο το επιτρέπουν οι δύο πρώτοι κανόνες.

Χρησιμοποιήστε ελβετικό όταν έχετε πάνω από δέκα περίπου παίκτες, ή όταν έχετε συγκεκριμένο αριθμό βραδιών και θέλετε η διοργάνωση να τελειώσει στην ώρα της. Κάτω από δέκα παίκτες, το σύστημα ρομπέν είναι συνήθως καλύτερη επιλογή — όλοι παίζουν με όλους, δεν υπάρχει αλγόριθμος κλήρωσης να εξηγήσετε και κανείς δεν μπορεί να παραπονεθεί για την κλήρωση. Αν θέλετε ταμπλό αντ’ αυτού, δείτε τον απευθείας αποκλεισμό, αλλά έχετε υπόψη ότι οι μισοί παίκτες φεύγουν για το σπίτι μετά από μία παρτίδα.

Πόσους γύρους να τρέξετε

Ο κανόνας 27 της US Chess δίνει την κλασική απάντηση: ένα ελβετικό πρέπει να έχει αρκετούς γύρους ώστε να μείνει ένας μόνο παίκτης με απόλυτη βαθμολογία, και R γύροι το πετυχαίνουν για πεδίο έως 2^R παικτών. Αντίστροφα, αυτό σημαίνει γύροι = log₂(παίκτες), στρογγυλοποιημένο προς τα πάνω.

Δύο πράγματα που σχεδόν κανείς δεν λέει φωναχτά. Πρώτον, ο κανόνας του log₂ εγγυάται το πολύ μία απόλυτη βαθμολογία — δεν εγγυάται καθαρό νικητή. Δύο παίκτες μπορούν να τερματίσουν με 4½/5 χωρίς κανέναν στο 5, και κανένας αριθμός γύρων δεν το αποτρέπει. Η US Chess το λέει με αυτά ακριβώς τα λόγια: «δεν μπορεί, ωστόσο, να εγγυηθεί καθαρό νικητή». Ακριβώς γι’ αυτό οι ισοβαθμίες μετράνε περισσότερο σε επίπεδο συλλόγου παρά σε επίπεδο ελίτ.

Δεύτερον, προτιμήστε μονό αριθμό γύρων. Ο κανόνας 29M της US Chess σημειώνει ότι οι διοργανώσεις με ζυγό αριθμό γύρων παράγουν τις μεγαλύτερες ανισορροπίες χρωμάτων και κληρώνονται πιο δύσκολα. Το να τρέξετε πέντε γύρους αντί για τέσσερις είναι συνήθως η φθηνότερη βελτίωση που μπορείτε να κάνετε σε μια συλλογική διοργάνωση.

Υπάρχει και κάτω όριο. Αν ο αριθμός των γύρων πλησιάζει το μισό του αριθμού των παικτών, η μηχανή κλήρωσης ξεμένει από φρέσκους αντιπάλους στην κορυφή της κατάταξης και οι επαναλήψεις γίνονται αναπόφευκτες. Ως πρακτικός κανόνας, κρατήστε παίκτες ≥ γύροι + 3, και αν οι γύροι πλησιάζουν τον αριθμό των παικτών, παίζετε σύστημα ρομπέν με τον δύσκολο τρόπο — οπότε τρέξτε κατευθείαν ρομπέν. Ο υπολογιστής γύρων τα βγάζει όλα αυτά για συγκεκριμένο μέγεθος πεδίου και χρονικό έλεγχο.

Χρονικός έλεγχος που χωράει στη βραδιά σας

Ο περιορισμός που πραγματικά καθορίζει τον αριθμό των γύρων είναι το ρολόι, όχι ο αριθμός των παικτών. Δουλέψτε ανάποδα, ξεκινώντας από τις ώρες που έχετε κλείσει.

Ο τυπικός υπολογισμός υποθέτει παρτίδα 60 κινήσεων, που κάνει την πράξη εύκολη: λεπτά ανά παίκτη = βασικά λεπτά + προσαύξηση ή καθυστέρηση σε δευτερόλεπτα. Έτσι το G/25 με καθυστέρηση 5 δευτερολέπτων προϋπολογίζει 30 λεπτά ανά παίκτη, και η χειρότερη περίπτωση παρτίδας είναι το διπλάσιο.

Προγραμματίστε με βάση τη χειρότερη περίπτωση, όχι τον μέσο όρο. Οι περισσότερες παρτίδες τελειώνουν νωρίς, αλλά η τελευταία σκακιέρα που τελειώνει είναι αυτή που κρατά πίσω τον επόμενο γύρο, και τα πέντε λεπτά αλλαγής ανάμεσα στους γύρους είναι το στοιχείο που οι διοργανωτές υποτιμούν πιο σταθερά. Μια πρακτική σημείωση: οι χρόνοι με καθυστέρηση προγραμματίζονται πολύ πιο εύκολα από αυτούς με προσαύξηση, γιατί η προσαύξηση επιτρέπει σε έναν παίκτη να μαζέψει χρόνο και να τραβήξει την παρτίδα πολύ πέρα από την ονομαστική της διάρκεια.

Δύο μορφές κυριαρχούν στους συλλόγους: ένας μεγάλος γύρος την εβδομάδα για τέσσερις ή πέντε εβδομάδες, ή μία βραδιά με τρεις-τέσσερις γρήγορους γύρους. Και τα δύο λειτουργούν. Το μείγμα τους όχι.

Τι πρέπει να λέει η προκήρυξή σας

Οι περισσότεροι καβγάδες σε τουρνουά ανάγονται σε κάτι που δεν ανακοινώθηκε ποτέ. Δημοσιεύστε όλα τα παρακάτω πριν ανοίξουν οι δηλώσεις — αρκετά από αυτά απαιτείται να δημοσιεύονται εκ των προτέρων από τους κανονισμούς και των δύο ομοσπονδιών, και τα υπόλοιπα απλώς σας γλιτώνουν από μπελάδες:

• Σύστημα και αριθμός γύρων (η FIDE απαιτεί να δηλώνεται από πριν)
• Ο πλήρης χρονικός έλεγχος, π.χ. G/25 d5 ή G/90+30
• Ώρες γύρων και η ώρα έναρξης του πρώτου γύρου
• Σειρά κριτηρίων ισοβαθμίας — και οι δύο ομοσπονδίες απαιτούν να δημοσιεύεται πριν από τον πρώτο γύρο
• Πολιτική ρεπό: υπάρχουν ρεπό μισού βαθμού, για ποιους γύρους και μέχρι πότε πρέπει να ζητηθούν
• Χρόνος μηδενισμού — πόσο περιμένει ο παρών παίκτης πριν διεκδικήσει τον βαθμό. Αυτό είναι το πιο συχνά παραλειπόμενο στοιχείο
• Παράβολο συμμετοχής, δομή επάθλων και αν τα έπαθλα είναι εγγυημένα ή εξαρτώνται από τις συμμετοχές
• Αν η διοργάνωση βαθμολογείται και τυχόν απαίτηση μέλους
• Όμιλοι και όρια βαθμολογίας, αν χωρίζετε το πεδίο

Η φόρμα δήλωσης πρέπει να συλλέγει ονοματεπώνυμο, στοιχεία επικοινωνίας, βαθμολογία και αριθμό μητρώου (ή «αβαθμολόγητος»), όμιλο, τυχόν αιτήματα ρεπό με τους γύρους καθορισμένους, αν φέρνουν σκάκι και ρολόι, και ένα τηλέφωνο έκτακτης ανάγκης για τους ανηλίκους.

Πώς δουλεύει στην πράξη η ελβετική κλήρωση

Ο πρώτος γύρος δεν είναι τυχαίος. Κατατάξτε το πεδίο κατά βαθμολογία, κόψτε το στη μέση και κληρώστε το πάνω μισό απέναντι στο κάτω: ο νούμερο 1 παίζει με τον πρώτο παίκτη του κάτω μισού, ο νούμερο 2 με τον δεύτερο, και ούτω καθεξής. Σε πεδίο 16 παικτών αυτό σημαίνει 1 με 9, 2 με 10, 3 με 11 κ.ο.κ. — ο πρώτος στη σειρά παίζει με τον μεσαίο, όχι με τον τελευταίο. Τα χρώματα εναλλάσσονται κατεβαίνοντας τις σκακιέρες. Αυτό εκπλήσσει διαρκώς τους νέους παίκτες και αξίζει να το εξηγήσετε μία φορά στην αρχή της βραδιάς.

Κάθε γύρος μετά από αυτόν δουλεύει με βαθμολογικές ομάδες. Ταξινομήστε τους πάντες κατά βαθμούς. Μέσα σε κάθε βαθμολογική ομάδα ισχύει η ίδια λογική «κόβω στη μέση και κληρώνω». Όταν μια βαθμολογική ομάδα έχει μονό αριθμό παικτών, κάποιος πρέπει να πέσει στην ομάδα από κάτω — αυτός ο παίκτης είναι ο υποβιβασμένος, και η ομάδα στην οποία μπαίνει είναι μείγμα βαθμολογιών.

Όταν η προφανής κλήρωση παραβιάζει έναν από τους κανόνες — συνήθως επειδή δύο παίκτες έχουν ήδη συναντηθεί ή επειδή χρειάζονται και οι δύο το ίδιο χρώμα — η μηχανή το διορθώνει με καθορισμένη σειρά. Δοκιμάζει πρώτα μια μετάθεση: αναδιατάσσει παίκτες μέσα στο κάτω μισό της ομάδας, αφήνοντας τα δύο μισά άθικτα. Μόνο αν καμία μετάθεση δεν δουλεύει δοκιμάζει ανταλλαγή, μετακινώντας παίκτη ανάμεσα στα μισά. Η US Chess το λέει καθαρά: οι ανταλλαγές «τείνουν να αιφνιδιάζουν τους παίκτες… δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αν υπάρχουν επαρκείς μεταθέσεις».

Η US Chess διατυπώνει επίσης τις προτεραιότητες ως ιεραρχημένη λίστα, που είναι πιο χρήσιμη από το ενιαίο κείμενο της FIDE όταν εξηγείτε μια κλήρωση σε κάποιον δίπλα στη σκακιέρα:

1. Αποφύγετε την κλήρωση δύο παικτών που έχουν ήδη συναντηθεί
2. Κληρώστε παίκτες με ίσους βαθμούς όπου είναι δυνατόν
3. Μέσα σε μια βαθμολογική ομάδα, κληρώστε το πάνω μισό απέναντι στο κάτω
4. Εξισώστε τα χρώματα
5. Εναλλάξτε τα χρώματα

Προσέξτε τη σειρά: το χρώμα έχει τη χαμηλότερη προτεραιότητα. Αυτό και μόνο απαντά στα περισσότερα παράπονα για κλήρωση που θα ακούσετε ποτέ.

Τα χρώματα, και γιατί μοιάζουν άνισα

Και οι δύο ομοσπονδίες στοχεύουν στο ίδιο: κανένας παίκτης δεν πρέπει να τερματίσει με απόκλιση μεγαλύτερη από δύο παρτίδες και κανείς δεν πρέπει να πάρει το ίδιο χρώμα τρεις γύρους στη σειρά. Με τους τρέχοντες κανόνες της FIDE, παίκτης του οποίου η διαφορά χρωμάτων έφτασε το ±2 έχει απόλυτη προτίμηση, και δύο παίκτες με την ίδια απόλυτη προτίμηση δεν μπορούν να κληρωθούν μεταξύ τους — αυτός είναι ο μηχανισμός που εμποδίζει τη διαφορά να φτάσει ποτέ το ±3.

Υπάρχει μία θεμιτή εξαίρεση. Στον τελευταίο γύρο ο κανόνας που προστατεύει την ισορροπία χρωμάτων χαλαρώνει για τους παίκτες που διεκδικούν την πρώτη θέση, οπότε ένας πρωτοπόρος μπορεί όντως να τερματίσει στο ±3. Αυτό είναι σωστή συμπεριφορά, όχι σφάλμα.

Δύο λεπτομέρειες που ρίχνουν τον κόσμο:

• Οι μη παιγμένες παρτίδες δεν μετράνε για το χρώμα. Ένα ρεπό ή ένας μηδενισμός βγαίνει εντελώς έξω από το ιστορικό. Η FIDE το λέει ρητά: παίκτης με ιστορικό Μ-Λ-Μ-μη παιγμένη-Λ αντιμετωπίζεται σαν να έλεγε Μ-Λ-Μ-Λ. Άρα ένα ρεπό δεν σπάει σερί χρώματος και ένας μηδενισμός δεν εξοφλεί χρέος χρώματος.
• Η εξίσωση υπερισχύει της εναλλαγής. Αν τα τρία τελευταία σας χρώματα ήταν λευκά, λευκά, μαύρα, σας αναλογούν μαύρα — η εξισορρόπηση του συνόλου υπερισχύει της απλής εναλλαγής από τον προηγούμενο γύρο.

Το ρεπό — εδώ κάνουν λάθος όλοι

Αν το πεδίο σας είναι μονό, ένας παίκτης σε κάθε γύρο μένει χωρίς αντίπαλο. Υπάρχουν τρία διαφορετικά πράγματα που λέγονται ρεπό και συμπεριφέρονται διαφορετικά:

Ο συνηθισμένος μύθος είναι ότι ο παίκτης που περισσεύει παίρνει μισό βαθμό. Δεν παίρνει. Ο κανόνας της FIDE είναι ρητός: ο ακλήρωτος παίκτης λαμβάνει «κανέναν αντίπαλο, κανένα χρώμα και τόσους βαθμούς όσους δίνει η νίκη, εκτός αν οι κανονισμοί της διοργάνωσης ορίζουν διαφορετικά». Αυτή η τελευταία φράση μετράει — μπορείτε να ορίσετε το ρεπό της κλήρωσης σε μισό βαθμό, αλλά πρέπει να το ανακοινώσετε εκ των προτέρων και να το εφαρμόσετε σε όλους.

Ποιος το παίρνει; Η US Chess είναι πιο ακριβής από τη FIDE εδώ: στον πρώτο γύρο πηγαίνει στον παίκτη με τη χαμηλότερη βαθμολογία, αλλά όχι σε αβαθμολόγητο ή σε καθυστερημένη συμμετοχή· στους επόμενους γύρους, στον παίκτη με τη χαμηλότερη βαθμολογία μέσα στη χαμηλότερη βαθμολογική ομάδα. Κανείς δεν πρέπει να πάρει ρεπό πλήρους βαθμού δύο φορές.

Η καλύτερη λύση για μονό πεδίο είναι ένας παίκτης του συλλόγου: ένας θεατής ή τακτικό μέλος που δέχεται να παίξει με αυτόν που αλλιώς θα καθόταν έξω. Η US Chess το ευλογεί ρητά — ο παίκτης παραιτείται εθελοντικά από έναν δωρεάν βαθμό για να πάρει παρτίδα, οπότε κανείς δεν μπορεί εύλογα να ενστεί ότι ο αντίπαλος είναι πολύ αδύναμος ή πολύ δυνατός.

Τέλος: οι μη παιγμένες παρτίδες δεν βαθμολογούνται σε κανένα από τα δύο συστήματα. Όμως μια παρτίδα όπου και οι δύο παίκτες κάθισαν και έκαναν κινήσεις βαθμολογείται πάντα, ακόμη κι αν ο ένας χάσει μετά στον χρόνο.

Απουσίες, μηδενισμοί και αποχωρήσεις

Ο χρόνος μηδενισμού είναι δική σας απόφαση, και οι προεπιλογές διαφέρουν. Η US Chess έχει προεπιλογή μία ώρα αν δεν πείτε τίποτα· η προεπιλογή της FIDE είναι το αντίθετο — μηδέν, εκτός αν οι κανονισμοί σας ορίζουν διαφορετικά. Για μια συλλογική βραδιά με γρήγορο χρονικό έλεγχο, 15 έως 30 λεπτά είναι λογικά. Ό,τι κι αν διαλέξετε, τυπώστε το στο φύλλο κλήρωσης.

Αν απουσιάζουν και οι δύο παίκτες, η US Chess βαθμολογεί την παρτίδα 0–0 — διπλός μηδενισμός, όχι ισοπαλία. Οι διαδικτυακές πλατφόρμες συχνά βαθμολογούν τη διπλή αποσύνδεση ως ισοπαλία, και οι διοργανωτές αντιγράφουν αυτή τη συνήθεια κατά λάθος.

Για τις αποχωρήσεις, οι πρακτικοί κανόνες είναι:

• Βγάλτε τον παίκτη από τις επόμενες κληρώσεις· οι βαθμοί που έχει ήδη πάρει μένουν και παραμένει στην τελική κατάταξη.
• Ζητήστε από τους παίκτες να σας ενημερώνουν πριν βγει η κλήρωση. Οι περισσότερες απουσίες είναι άνθρωποι που δεν ήξεραν ότι υπάρχει διαδικασία — βάλτε την στη φόρμα δήλωσης.
• Κάθε παρτίδα πρέπει να διατηρεί ακριβώς έναν βαθμό. Το να δώσετε νίκη με μηδενισμό και ρεπό για την ίδια κλήρωση φουσκώνει το σύνολο των βαθμών και αλλοιώνει σιωπηλά την κατάταξή σας.
• Οι μηδενισμοί μετράνε για βαθμούς και για ρεκόρ, αλλά πρέπει να εξαιρούνται από τους υπολογισμούς ισοβαθμίας και από την ισορροπία χρωμάτων.
• Προσέξτε τη μετάδοση: η παγωμένη βαθμολογία ενός παίκτη που αποχώρησε ρίχνει τα κριτήρια ισοβαθμίας όλων όσοι έπαιξαν μαζί του.

Η σειρά των πραγμάτων μέσα στη βραδιά

Μια συλλογική βραδιά τριών ωρών, δύο γύροι σε G/25 d5:

Ο εξοπλισμός είναι εύκολη αριθμητική: N παίκτες θέλουν N/2 σκακιέρες, σετ και ρολόγια, συν ρεζέρβες. Προσθέστε φύλλα κλήρωσης, δελτία αποτελεσμάτων, στυλό και κάτι για να αναρτάτε την κατάταξη.

Ισοβαθμίες και μοίρασμα επάθλων

Οι ισοβαθμίες είναι το κανονικό αποτέλεσμα ενός συλλογικού ελβετικού, όχι αποτυχία. Αποφασίστε τα κριτήρια πριν από τον πρώτο γύρο και δημοσιεύστε τα.

Για ελβετικό, το Buchholz — το άθροισμα των τελικών βαθμών των αντιπάλων σας — είναι η συνήθης επιλογή· ρωτά «πόσο δύσκολο ήταν το πρόγραμμά σου;». Για σύστημα ρομπέν το πρότυπο είναι το Sonneborn-Berger, που σταθμίζει τη βαθμολογία κάθε αντιπάλου με το αποτέλεσμά σας απέναντί του. Ο οδηγός για τις ισοβαθμίες κάνει αναλυτικά τους υπολογισμούς, μαζί με το δύσκολο ερώτημα του πώς μετράνε τα ρεπό και οι μηδενισμοί.

Για τα έπαθλα υπάρχει μια σύμβαση που αξίζει να υιοθετήσετε ακόμη και σε αβαθμολόγητη συλλογική διοργάνωση, και είναι ο κανόνας της US Chess: τα χρηματικά έπαθλα μπαίνουν σε κοινό ταμείο και μοιράζονται ισόποσα στους ισόβαθμους· τα κριτήρια κρίνουν μόνο όσα δεν κόβονται στη μέση — κύπελλα, τίτλους, σειρά στην πρώτη σκακιέρα. Δύο παίκτες ισοβαθμούν στην πρώτη θέση με 200 και 100 δολάρια σε προσφορά; Βάλτε τα 300 στο ταμείο, πληρώστε 150 στον καθένα. Αυτό εξαλείφει εκ των προτέρων σχεδόν κάθε διαφωνία για τα έπαθλα.

«Αυτή η κλήρωση δείχνει λάθος»

Σχεδόν ποτέ δεν είναι. Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων η κλήρωση είναι σωστή και ισχύει κάτι από τα παρακάτω:

• Ένα αποτέλεσμα καταχωρίστηκε λάθος, ή διορθώθηκε μετά την κλήρωση του γύρου.
• Ένας παίκτης αποχώρησε και δεν καταγράφηκε, οπότε η μηχανή τον κληρώνει ακόμη.
• Ένα ρεπό μισού βαθμού που ζητήθηκε δεν καταχωρίστηκε ποτέ.
• Το παράπονο αφορά στην πραγματικότητα το χρώμα — που, όπως είπαμε, είναι ο κανόνας με τη χαμηλότερη προτεραιότητα.

Κλειδώστε και ελέγξτε τα αποτελέσματα πριν βγάλετε τον επόμενο γύρο· αυτή η μία συνήθεια εξαλείφει τα περισσότερα από αυτά. Και μόλις ξεκινήσει ένας γύρος, μην τον ξανακληρώνετε. Διορθώστε την καταγραφή, όχι την κλήρωση.

Ο ένατος βασικός κανόνας της FIDE είναι καλό πρότυπο για να το τηρείτε: οι κανόνες κλήρωσης πρέπει να είναι αρκετά διαφανείς ώστε όποιος έχει την ευθύνη της κλήρωσης να μπορεί να τους εξηγήσει. Αν μπορείτε να δείξετε σε έναν παίκτη γιατί πήρε την κλήρωση που πήρε, το παράπονο εξατμίζεται.

Συχνές ερωτήσεις