Chess Caddy / راهنماها / برگزاری مسابقه سوئیسی

چگونه یک مسابقه شطرنج سوئیسی برگزار کنیم

هر آنچه یک برگزارکننده باشگاهی واقعاً لازم دارد — جفت‌بندی، رنگ‌ها، بای‌ها، باخت به‌دلیل غیبت، زمان‌بندی و ترتیب اجرای شب مسابقه.

آخرین به‌روزرسانی: 25 ژوئیه 2026 · قوانین در 25 ژوئیه 2026 با متن‌های جاری فیده (FIDE) و US Chess مطابقت داده شد.

مسابقه سوئیسی قالب پرکار شطرنج باشگاهی است. هیچ‌کس حذف نمی‌شود، همه در همه دورها بازی می‌کنند، و پس از دور یک شما با کسی جفت می‌شوید که امتیازش با شما برابر است. از هشت بازیکن تا هشتصد بازیکن مقیاس می‌پذیرد، و در تعداد دور ثابتی تمام می‌شود که خودتان از پیش تعیین می‌کنید.

این راهنما برای کسی نوشته شده که واقعاً رویداد را اجرا می‌کند — کسی که برگه‌های جفت‌بندی را چاپ می‌کند، نه کسی که می‌پرسد چرا باز هم سیاه گرفته است. تصمیم‌هایی را پوشش می‌دهد که پیش از شب مسابقه می‌گیرید، مکانیک جفت‌بندی، و آن چند موقعیتی که همیشه باعث بحث می‌شوند.

مسابقه سوئیسی چیست (و کی از آن استفاده کنیم)

سیستم سوئیسی نخستین بار در سال 1895 در زوریخ به کار رفت و مسئله مشخصی را حل می‌کند: می‌خواهید بدون برگزاری یک دوره کامل رفت‌وبرگشتی و بدون حذف کردن کسی، برنده را پیدا کنید. این کار را با جفت کردن بازیکنان هم‌امتیاز انجام می‌دهد. برنده‌ها با برنده‌ها روبه‌رو می‌شوند، بازنده‌ها با بازنده‌ها، و ظرف چند دور جمع شرکت‌کنندگان خودش را مرتب کرده است.

سه قاعده آن را تعریف می‌کنند، و تقریباً کل سیستم همین‌هاست:

• هرگز دو بار با یک حریف بازی نمی‌کنید. این بالاترین اولویت در قواعد جفت‌بندی هر دوی FIDE و US Chess است.
• هر جا ممکن باشد با کسی هم‌امتیاز خودتان جفت می‌شوید.
• رنگ‌ها متوازن می‌شوند، تا جایی که دو قاعده نخست اجازه دهند.

وقتی بیش از حدود ده بازیکن دارید از سیستم سوئیسی استفاده کنید، یا وقتی تعداد ثابتی عصر در اختیار دارید و رویداد باید سر وقت تمام شود. زیر ده بازیکن، معمولاً مسابقات دوره‌ای رویداد بهتری است — همه با همه بازی می‌کنند، الگوریتم جفت‌بندی‌ای برای توضیح دادن وجود ندارد، و کسی نمی‌تواند از قرعه شکایت کند. اگر به‌جایش جدول می‌خواهید، برگزاری جدول حذفی را ببینید، اما توجه داشته باشید که نیمی از شرکت‌کنندگان پس از یک بازی به خانه می‌روند.

چند دور برگزار کنیم

قاعده 27 US Chess پاسخ کلاسیک را می‌دهد: یک سوئیسی باید آن‌قدر دور داشته باشد که تعداد بازیکنان با امتیاز کامل به یک نفر کاهش یابد، و R دور این کار را برای جمعی تا 2^R بازیکن انجام می‌دهد. وارونه‌اش می‌شود تعداد دورها = log₂(تعداد بازیکنان)، گرد شده به بالا.

دو نکته که تقریباً هیچ‌کس بلند نمی‌گوید. نخست، قاعده log₂ تضمین می‌کند حداکثر یک امتیاز کامل وجود داشته باشد — برنده قطعی را تضمین نمی‌کند. دو بازیکن می‌توانند با 4½/5 تمام کنند و هیچ‌کس 5 نداشته باشد، و هیچ تعدادی از دورها جلوی این را نمی‌گیرد. US Chess دقیقاً همین را می‌گوید: این قاعده «با این حال نمی‌تواند یک برنده قطعی را تضمین کند.» دقیقاً به همین دلیل است که تای‌بریک‌ها در سطح باشگاهی خیلی بیشتر از سطح نخبگان اهمیت دارند.

دوم، تعداد فرد دورها را ترجیح دهید. قاعده 29M از US Chess اشاره می‌کند که رویدادهایی با تعداد زوج دور بزرگ‌ترین نابرابری‌های رنگ را تولید می‌کنند و جفت‌بندی‌شان سخت‌تر است. برگزاری پنج دور به‌جای چهار دور معمولاً ارزان‌ترین بهبود یگانه‌ای است که می‌توانید در یک رویداد باشگاهی ایجاد کنید.

یک کران پایین هم وجود دارد. اگر تعداد دورهایتان به نصف تعداد بازیکنان نزدیک شود، موتور جفت‌بندی در صدر جدول حریف تازه کم می‌آورد و تکرار رویارویی اجتناب‌ناپذیر می‌شود. به‌عنوان یک قاعده سرانگشتی کارآمد، تعداد بازیکنان ≥ تعداد دورها + 3 را رعایت کنید، و اگر تعداد دورها به تعداد بازیکنان نزدیک می‌شود، شما دارید مسابقه دوره‌ای را از راه سخت برگزار می‌کنید — پس همان را برگزار کنید. ماشین‌حساب دورها همه اینها را برای تعداد بازیکنان و کنترل زمان مشخص شما حساب می‌کند.

انتخاب کنترل زمانی که در عصر شما جا شود

محدودیتی که در عمل تعداد دورهای شما را تعیین می‌کند ساعت است، نه تعداد بازیکنان. از ساعت‌هایی که رزرو کرده‌اید به عقب حساب کنید.

حساب‌وکتاب استاندارد یک بازی 60 حرکتی را فرض می‌گیرد، که جمع را آسان می‌کند: دقیقه برای هر بازیکن = دقیقه پایه + افزایش زمان یا تأخیر برحسب ثانیه. پس G/25 با تأخیر 5 ثانیه‌ای برای هر بازیکن 30 دقیقه در نظر می‌گیرد، و بدترین حالت بازی دو برابر آن است.

بر مبنای بدترین حالت برنامه بچینید، نه میانگین. بیشتر بازی‌ها زود تمام می‌شوند، اما آخرین میزی که تمام می‌شود همان چیزی است که دور بعد را نگه می‌دارد، و تعویض پنج‌دقیقه‌ای بین دورها اقلامی است که برگزارکنندگان بیش از هر چیز دیگری دست‌کمش می‌گیرند. یک نکته عملی: برنامه‌ریزی حول کنترل‌های مبتنی بر تأخیر به‌مراتب آسان‌تر از افزایش زمان است، چون افزایش زمان به بازیکن اجازه می‌دهد زمان ذخیره کند و بازی را بسیار فراتر از طول اسمی‌اش بکشاند.

دو شکل باشگاهی غالب‌اند: هفته‌ای یک دور طولانی در طول چهار یا پنج هفته، یا یک عصر واحد با سه یا چهار دور سریع. هر دو کار می‌کنند. قاطی کردنشان نه.

اطلاعیه مسابقه شما حتماً باید چه بگوید

بیشتر بحث‌های مسابقه به چیزی برمی‌گردد که هرگز اعلام نشده بود. همه اینها را پیش از باز شدن ثبت‌نام منتشر کنید — چند مورد از اینها بر پایه قواعد هر دو فدراسیون باید از پیش منتشر شوند، و بقیه صرفاً شما را از دردسر نجات می‌دهند:

• قالب، و تعداد دورها (FIDE اعلام پیشاپیش آن را الزامی می‌داند)
• کنترل زمان به‌طور کامل، مثلاً G/25 d5 یا G/90+30
• زمان دورها، و ساعت شروع دور یک
• ترتیب تای‌بریک — هر دو فدراسیون انتشار آن را پیش از دور یک الزامی می‌دانند
• سیاست بای: آیا بای نیم‌امتیازی در دسترس است، برای کدام دورها، و تا چه زمانی باید درخواست شود
• زمان باخت به‌دلیل غیبت — بازیکن حاضر چقدر صبر می‌کند پیش از آنکه امتیاز را مطالبه کند. این پرحذف‌ترین قلم است
• هزینه ثبت‌نام، ساختار جوایز، و اینکه آیا جوایز تضمینی‌اند یا بر پایه تعداد ثبت‌نام
• اینکه آیا رویداد ریتینگ می‌گیرد، و هر الزام عضویتی
• بخش‌ها و سقف‌های ریتینگ، اگر جمع بازیکنان را تقسیم می‌کنید

فرم ثبت‌نام شما باید نام، اطلاعات تماس، ریتینگ و شناسه (یا «بدون ریتینگ»)، بخش، هر درخواست بای همراه با ذکر دورها، اینکه آیا مهره و ساعت می‌آورند، و یک تماس اضطراری برای نوجوانان را جمع کند.

جفت‌بندی سوئیسی در واقع چگونه کار می‌کند

دور یک تصادفی نیست. جمع بازیکنان را بر پایه ریتینگ رتبه‌بندی کنید، آن را نصف کنید، و نیمه بالا را در برابر نیمه پایین جفت کنید: سید 1 با نخستین بازیکن نیمه پایین بازی می‌کند، سید 2 با دومی، و همین‌طور تا آخر. در جمعی 16 نفره یعنی 1 در برابر 9، 2 در برابر 10، 3 در برابر 11 و به همین ترتیب — سید نخست با سید میانی بازی می‌کند، نه با آخرین سید. رنگ‌ها در طول میزها یک در میان عوض می‌شوند. این موضوع مدام بازیکنان تازه‌کار را شگفت‌زده می‌کند، و ارزش دارد یک بار در آغاز شب توضیح داده شود.

هر دور پس از آن بر پایه گروه‌های امتیازی کار می‌کند. همه را بر پایه امتیاز مرتب کنید. درون هر گروه امتیازی، همان منطق نصف‌کردن و جفت‌کردن اعمال می‌شود. وقتی یک گروه امتیازی تعداد فرد بازیکن دارد، کسی باید به گروه پایین‌تر بیفتد — آن بازیکن یک فروافتاده است، و گروهی که به آن می‌پیوندد ترکیبی از امتیازهاست.

وقتی جفت‌بندی بدیهی یکی از قواعد را می‌شکند — معمولاً چون دو بازیکن پیش‌تر با هم روبه‌رو شده‌اند، یا هر دو به یک رنگ نیاز دارند — موتور آن را با ترتیبی ثابت درست می‌کند. نخست یک جابه‌جایی را امتحان می‌کند: مرتب کردن دوباره بازیکنان درون نیمه پایین گروه، به‌طوری که دو نیمه دست‌نخورده بمانند. تنها اگر هیچ جابه‌جایی‌ای جواب ندهد، یک تعویض را امتحان می‌کند، یعنی جابه‌جا کردن یک بازیکن میان دو نیمه. US Chess استدلالش را صریح می‌گوید: تعویض‌ها «تمایل دارند بازیکنان را غافلگیر کنند… اگر جابه‌جایی‌های کافی ممکن باشد نباید به کار روند.»

US Chess همچنین اولویت‌ها را به‌صورت یک فهرست رتبه‌بندی‌شده بیان می‌کند، که وقتی دارید یک جفت‌بندی را برای کسی سر میز توضیح می‌دهید مفیدتر از متن یکدست FIDE است:

1. از جفت کردن دو بازیکنی که پیش‌تر روبه‌رو شده‌اند بپرهیزید
2. هر جا ممکن است بازیکنان هم‌امتیاز را جفت کنید
3. درون یک گروه امتیازی، نیمه بالا را در برابر نیمه پایین جفت کنید
4. رنگ‌ها را برابر کنید
5. رنگ‌ها را یک در میان کنید

به ترتیب توجه کنید: رنگ پایین‌ترین اولویت است. همین یک واقعیت پاسخ بیشتر شکایت‌های جفت‌بندی را که تا آخر عمر دریافت خواهید کرد می‌دهد.

رنگ‌ها، و اینکه چرا مال شما نامتوازن به نظر می‌رسد

هر دو فدراسیون یک هدف را دنبال می‌کنند: هیچ بازیکنی نباید بیش از دو بازی خارج از توازن تمام کند، و هیچ‌کس نباید سه دور پیاپی یک رنگ بگیرد. بر پایه قواعد کنونی FIDE، بازیکنی که اختلاف رنگش به ±2 رسیده است یک ترجیح مطلق دارد، و دو بازیکن با ترجیح مطلق یکسان نمی‌توانند با هم جفت شوند — همین سازوکار است که نمی‌گذارد اختلاف هرگز به ±3 برسد.

یک استثنای موجه وجود دارد. در دور آخر، قاعده‌ای که از توازن رنگ محافظت می‌کند برای بازیکنان مدعی مقام اول سست می‌شود، پس یک صدرنشین واقعاً می‌تواند با ±3 تمام کند. این رفتار درست است، نه یک اشکال.

دو جزئیات که مردم را غافلگیر می‌کنند:

• بازی‌های انجام‌نشده برای رنگ حساب نمی‌شوند. یک بای یا یک باخت به‌دلیل غیبت به‌کلی از تاریخچه بیرون کشیده می‌شود. FIDE این را صریح می‌گوید: بازیکنی که تاریخچه‌اش س-س‌ف-س-انجام‌نشده-س‌ف خوانده می‌شود چنان در نظر گرفته می‌شود که گویی س-س‌ف-س-س‌ف بوده است. پس یک بای زنجیره رنگ را نمی‌شکند، و یک باخت به‌دلیل غیبت بدهی رنگ را تسویه نمی‌کند.
• برابرسازی بر یک‌درمیان کردن مقدم است. اگر سه رنگ آخر شما سفید، سفید، سیاه بوده، نوبت سیاه شماست — متوازن کردن مجموع بر صرفاً یک در میان کردن نسبت به دور قبل ارجحیت دارد.

بای‌ها — بخشی که همه اشتباه می‌گیرند

اگر تعداد بازیکنانتان فرد باشد، در هر دور یک بازیکن حریف ندارد. سه چیز متفاوت به نام بای وجود دارد و رفتارشان با هم فرق می‌کند:

افسانه رایج این است که بازیکن فرد باقی‌مانده نیم امتیاز می‌گیرد. نمی‌گیرد. قاعده FIDE صریح است: بازیکن جفت‌نشده «نه حریفی، نه رنگی، و به همان اندازه امتیاز دریافت می‌کند که برای یک برد داده می‌شود، مگر آنکه قواعد مسابقه چیز دیگری بگویند.» همین بند آخر مهم است — می‌توانید بای جفت‌بندی خود را نیم امتیاز تعیین کنید، اما باید آن را پیشاپیش اعلام کنید و درباره همه اعمال کنید.

چه کسی آن را می‌گیرد؟ US Chess اینجا دقیق‌تر از FIDE است: در دور یک به بازیکن با پایین‌ترین ریتینگ می‌رسد، اما نه به بازیکن بدون ریتینگ و نه به کسی که دیر ثبت‌نام کرده؛ در دورهای بعد، به بازیکن با پایین‌ترین ریتینگ در پایین‌ترین گروه امتیازی. هیچ‌کس نباید دو بار بای یک‌امتیازی بگیرد.

بهترین راه‌حل برای تعداد فرد بازیکنان یک بازیکن خانه است: تماشاگر یا عضو همیشگی باشگاه که می‌پذیرد با بازیکنی بازی کند که در غیر این صورت باید بنشیند. US Chess صریحاً این را تأیید می‌کند — بازیکن داوطلبانه یک امتیاز مجانی را رها می‌کند تا بازی‌ای داشته باشد، پس کسی نمی‌تواند به‌طور منطقی اعتراض کند که حریف خیلی ضعیف یا خیلی قوی است.

و سرانجام: بازی‌های انجام‌نشده در هیچ‌یک از دو سیستم ریتینگ نمی‌گیرند. اما بازی‌ای که هر دو بازیکن پشت میز نشسته‌اند و حرکت کرده‌اند همیشه ریتینگ می‌گیرد، حتی اگر یکی از آنها بعداً به دلیل زمان ببازد.

غیبت، باخت به‌دلیل غیبت و انصراف

زمان باخت به‌دلیل غیبت تصمیم شماست، و پیش‌فرض‌ها فرق می‌کنند. اگر چیزی نگویید، پیش‌فرض US Chess یک ساعت است؛ پیش‌فرض FIDE برعکس است — صفر، مگر آنکه مقررات شما چیز دیگری تعیین کنند. برای یک عصر باشگاهی با کنترل زمان سریع، 15 تا 30 دقیقه معقول است. هر چه انتخاب کردید، آن را روی برگه جفت‌بندی چاپ کنید.

اگر هر دو بازیکن غایب باشند، US Chess بازی را 0–0 ثبت می‌کند — یک باخت دوطرفه، نه تساوی. پلتفرم‌های آنلاین اغلب قطع شدن دوطرفه را تساوی ثبت می‌کنند، و برگزارکنندگان این عادت را به‌اشتباه رونویسی می‌کنند.

برای انصراف‌ها، قواعد عملی از این قرارند:

• بازیکن را از جفت‌بندی‌های آینده حذف کنید؛ امتیازهایی که پیش‌تر گرفته سر جایش می‌ماند و او در جدول رده‌بندی نهایی باقی می‌ماند.
• از بازیکنان بخواهید پیش از تولید جفت‌بندی‌ها به شما خبر دهند. بیشتر غیبت‌ها مربوط به کسانی است که نمی‌دانستند رویه‌ای وجود دارد — آن را روی فرم ثبت‌نام بنویسید.
• هر بازی باید دقیقاً یک امتیاز را حفظ کند. اعطای یک برد به‌دلیل غیبت و یک بای برای همان جفت‌بندی مخزن امتیاز را باد می‌کند و بی‌سروصدا جدول رده‌بندی شما را خراب می‌کند.
• باخت‌های به‌دلیل غیبت برای امتیاز و کارنامه حساب می‌شوند، اما باید از محاسبات تای‌بریک و از توازن رنگ کنار گذاشته شوند.
• مراقب اثر ثانویه باشید: امتیاز منجمدشده یک بازیکن منصرف‌شده تای‌بریک هر کسی را که با او بازی کرده پایین می‌کشد.

ترتیب اجرا در شب مسابقه

یک شب باشگاهی سه‌ساعته، دو دور با G/25 d5:

تجهیزات حساب ساده‌ای دارد: N بازیکن به N/2 صفحه، مهره و ساعت نیاز دارد، به‌علاوه یدکی. برگه‌های جفت‌بندی، برگه‌های نتیجه، خودکار و چیزی برای نصب جدول رده‌بندی هم اضافه کنید.

تای‌بریک و تقسیم جوایز

تساوی در امتیاز نتیجه عادی یک سوئیسی باشگاهی است، نه یک شکست. تای‌بریک خود را پیش از دور یک تعیین و منتشر کنید.

برای سیستم سوئیسی، بوخهولتز — مجموع امتیازهای نهایی حریفانتان — انتخاب معمول است؛ می‌پرسد «برنامه حریفان شما چقدر سخت بود؟» برای مسابقات دوره‌ای استاندارد زوننبورن-برگر است، که امتیاز هر حریف را با نتیجه شما در برابر او وزن می‌دهد. راهنمای تای‌بریک حساب‌وکتاب آن را قدم‌به‌قدم پیش می‌برد، از جمله این پرسش دشوار که بای‌ها و باخت‌های به‌دلیل غیبت چگونه شمرده می‌شوند.

درباره جوایز، قراردادی هست که حتی در یک رویداد باشگاهی بدون ریتینگ هم ارزش پذیرفتن دارد، و همان قاعده US Chess است: جوایز نقدی در یک مخزن جمع و به‌طور مساوی میان بازیکنان هم‌امتیاز تقسیم می‌شوند؛ تای‌بریک فقط درباره چیزهایی تصمیم می‌گیرد که نمی‌توانید نصفشان کنید — کاپ‌ها، عناوین، سید میز یک. دو بازیکن با 200 دلار و 100 دلار روی میز برای مقام اول مساوی شده‌اند؟ 300 دلار را یک‌کاسه کنید و به هر کدام 150 دلار بدهید. این کار تقریباً هر بحث جایزه‌ای را پیشاپیش از میان برمی‌دارد.

«این جفت‌بندی‌ها غلط به نظر می‌رسند»

تقریباً هرگز غلط نیستند. در اکثریت قاطع موارد جفت‌بندی درست است و به‌جایش یکی از اینها صادق است:

• نتیجه‌ای اشتباه وارد شده، یا پس از جفت‌بندی دور اصلاح شده است.
• بازیکنی انصراف داده و ثبت نشده است، پس موتور هنوز او را جفت می‌کند.
• یک بای نیم‌امتیازی درخواست‌شده هرگز وارد نشده است.
• شکایت در واقع درباره رنگ است — که، همان‌طور که بالاتر گفته شد، پایین‌ترین اولویت قواعد است.

پیش از تولید دور بعد نتایج را قفل و وارسی کنید؛ همین یک عادت بیشتر این دسته را از میان برمی‌دارد. و وقتی دوری آغاز شد، دوباره جفت‌بندی‌اش نکنید. سابقه را اصلاح کنید، نه جفت‌بندی را.

نهمین قاعده پایه FIDE استاندارد خوبی است که خودتان را به آن پایبند کنید: قواعد جفت‌بندی باید آن‌قدر شفاف باشند که هر کس مسئول جفت‌بندی است بتواند آنها را توضیح دهد. اگر بتوانید بازیکنی را قدم‌به‌قدم از دلیل جفت‌بندی‌ای که گرفته عبور دهید، شکایت بخار می‌شود.

پرسش‌های متداول