FAQ: turnieje szachowe

Pauza za pełny punkt to ta, którą kojarzenie daje zawodnikowi bez pary, gdy stawka jest nieparzysta; w większości turniejów klubowych warta jest cały punkt, choć organizator może ustawić ją niżej, ogłaszając to z wyprzedzeniem. Pauzę za pół punktu zgłasza wcześniej zawodnik, który nie może przyjść na rundę. Pauza za zero punktów nie daje nic i zwykle wynika z wycofania albo niewyjaśnionej nieobecności.

Zapisz wycofanie, zanim skojarzysz następną rundę. Zdobyte już punkty zostają i zawodnik zwykle pozostaje w tabeli końcowej; od tej pory jest po prostu pomijany. Jego planowany przeciwnik dostaje albo pauzę, albo zwycięstwo walkowerem, nigdy jedno i drugie, bo każde kojarzenie musi wciąż rozliczać dokładnie jeden punkt.

Bughouse gra się w dwuosobowych zespołach, więc najpierw zdecyduj, czy pary są stałe, czy losowane. Stałe pary zwykle rozstawia się i kojarzy dokładnie jak pojedynczych zawodników w systemie szwajcarskim albo pucharowym. Wariant z losowaniem partnerów przetasowuje pary przed każdą rundą i punktuje zawodników indywidualnie. W obu przypadkach mecz daje jeden wynik: wygrywa zespół, który pierwszy dał mata.

Punktacja skumulowana sumuje twój bieżący dorobek po każdej rundzie. Zawodnik, który wygrał na początku, wnosi ten punkt do każdej późniejszej sumy, więc to wartościowanie nagradza prowadzenie od startu, a nie doganianie na końcu. Zgodnie ze zwyczajem US Chess odejmuje się jeden punkt za pauzę za pełny punkt lub nierozegraną wygraną, a pół punktu za pauzę za pół punktu.

Rozegraj dogrywkę, zamiast zostawiać mecz nierozstrzygnięty. Realistyczna klubowa odpowiedź to dwie partie błyskawiczne, powiedzmy pięć minut plus dwie sekundy dodatku, a potem partia armagedonowa, jeśli zawodnicy nadal są równi. To spokojnie mieści się w dwudziestu minutach. Awans wyżej rozstawionego jest uprawniony tylko wtedy, gdy ogłosiłeś to przed pierwszą rundą.

Formalnie nie, ale pożałujesz gry bez zegarów. Jedna wolna partia wstrzymuje całą rundę, a harmonogram sypie się za nią. Celuj w jeden zegar na stolik. Jeśli brakuje, pożycz kilka, poproś zawodników o własne, a te, które masz, postaw na czołowych stolikach i przy partiach, które się przedłużają.

Skojarz stawkę normalnie, a zawodnikowi, który zostanie bez pary, daj pauzę. W systemie szwajcarskim to najniżej notowany zawodnik w najniższej grupie punktowej, który jeszcze pauzy nie miał. W systemie kołowym dodaj do terminarza zawodnika-widmo, więc kto trafi na widmo, ten pauzuje w tej rundzie. Najelegantszym rozwiązaniem jest chętny zawodnik z klubu dopełniający stawkę.

Nie powinien. Zwyczajowo pauza za pełny punkt trafia do najniżej notowanego zawodnika w najniższej grupie punktowej, który jej jeszcze nie miał, więc pauzy krążą po stawce w naturalny sposób. Jeśli liczba zawodników tydzień po tygodniu wypada nieparzyście, przyjmij zasadę klubową, na przykład brak pauz w kolejnych rundach, i ogłoś ją przed pierwszą rundą.

Nikt nie wypada i wszyscy grają każdą rundę. Pierwsza runda dzieli listę rankingową na pół i kojarzy górną połowę z dolną. Od tej pory trafiasz na kogoś z takim samym dorobkiem punktowym, więc zwycięzcy grają ze zwycięzcami, a przegrani z przegranymi. Nigdy nie grasz dwa razy z tym samym przeciwnikiem, a kolory są wyrównywane w miarę możliwości.

Weź logarytm o podstawie 2 z liczby zawodników i zaokrągl w górę: trzy rundy do ośmiu zawodników, cztery do szesnastu, pięć do trzydziestu dwóch, sześć do sześćdziesięciu czterech. Traktuj to jako wskazówkę, a nie regułę. Zakłada brak remisów i ogranicza liczbę maksymalnych dorobków do jednego, nie gwarantując jednego wyraźnego zwycięzcy.

Poniżej mniej więcej dziesięciu zawodników graj system kołowy: każdy z każdym i nie ma logiki kojarzenia do wyjaśniania. Powyżej tego graj system szwajcarski, który mieści się w ustalonej liczbie wieczorów i nikogo nie eliminuje. System pucharowy wybieraj tylko wtedy, gdy dramat drabinki liczy się bardziej niż liczba partii, bo połowa stawki idzie do domu po jednej rundzie.

Planuj najgorszy przypadek, a nie średni. Partia może potrwać nawet dwa razy tyle, ile czasu ma jeden zawodnik, więc runda przy piętnastu minutach plus pięciu sekundach dodatku zajmuje około czterdziestu minut plus przerwa na zmianę. Pięć takich rund wypełnia całe popołudnie. Pięć rund przy dziewięćdziesięciu minutach plus trzydziestu sekundach wymaga trzydniowego weekendu.

Tak, i na poziomie klubowym zwykle tak się kończy. Wystarczająca liczba rund może zredukować liczbę maksymalnych dorobków do jednego, ale dwóch zawodników nadal może skończyć równo poniżej maksimum i żadna liczba rund tego nie zapobiegnie. Ogłoś kolejność wartościowań przed pierwszą rundą, a nagrody pieniężne dziel równo, zamiast pozwalać wartościowaniu decydować o pieniądzach.

Buchholz to najczęstsze wartościowanie w systemie szwajcarskim: zsumuj końcowe wyniki wszystkich przeciwników, z którymi grałeś. Rozumowanie jest takie, że pokonanie mocnej stawki powinno liczyć się więcej niż pokonanie słabej. W turniejach FIDE zwyczajowo stosuje się wariant Cut-1, który odrzuca najsłabszego przeciwnika. Buchholza nie powinno się używać w systemie kołowym, gdzie wszyscy grają z tymi samymi rywalami.

Sonneborn-Berger waży każdego przeciwnika twoim wynikiem z nim: cały jego końcowy dorobek za zwycięstwo, połowę za remis, nic za przegraną. To standardowe wartościowanie w systemie kołowym, gdzie każdy zawodnik grał z tymi samymi rywalami, a zwykły Buchholz dałby wszystkim w turnieju identyczne liczby.

Kojarzenie próbuje najpierw wyrównać kolory, które miałeś w całym turnieju, a w drugiej kolejności zmienić kolor względem ostatniej partii. Oba cele są niżej niż skojarzenie cię z kimś o twoim dorobku, dlatego zdarzają się serie. Trzy te same kolory z rzędu są zabronione, a partie nierozegrane, takie jak pauzy i walkowery, są pomijane przy ustalaniu historii kolorów.

Nie, chyba że staje się to matematycznie nieuniknione, co zdarza się tylko wtedy, gdy liczba rund jest wysoka w stosunku do liczby zawodników. Unikanie powtórnego kojarzenia to przepis o najwyższym priorytecie zarówno w przepisach FIDE, jak i US Chess. Trzymaj liczbę zawodników wyraźnie powyżej liczby rund i sytuacja nie wystąpi.

Gdy minie ogłoszony przez ciebie czas oczekiwania, partię wygrywa zawodnik, który przyszedł. Nie ma jednej powszechnej wartości. US Chess domyślnie przyjmuje godzinę, jeśli organizator nic nie powie, a wiele klubów znacznie to skraca; FIDE domyślnie przyjmuje zero, o ile regulamin nie określa tolerancji. Wydrukuj to, co wybrałeś, na liście kojarzeń.

Szachownica, komplet figur i zegar na każdych dwóch zawodników, plus kilka zapasowych na uszkodzenia i spóźnione zgłoszenia. Dodaj listy kojarzeń, karteczki na wyniki, długopisy i miejsce na wywieszenie tabeli. Wiele klubów prosi zawodników o własny komplet i zegar, co zbija budżet na sprzęt niemal do zera.

Nie, jeśli turniej jest nierankingowy — klubowy, szkolny albo towarzyski. Zorganizować go może każdy i nie brakuje ci po cichu żadnych uprawnień. Licencja sędziowska i afiliacja przy federacji liczą się dopiero wtedy, gdy chcesz, by wyniki poszły oficjalnie do rankingu, bo federacja musi przyjąć twoje sprawozdanie. Prawdziwym wymogiem jest dobra znajomość przepisów.

Potrzebujesz afiliowanego organizatora, zawodników z aktualnym członkostwem w federacji, tempa gry mieszczącego się w przedziałach rankingowych oraz sprawozdania rankingowego złożonego po turnieju. US Chess przyjmuje zgłoszenia przez własny system za niewielką opłatą od partii, a turnieje liczone do rankingu FIDE wymagają dodatkowo zatwierdzonego programu do kojarzenia. Aktualne opłaty i terminy sprawdź u swojej federacji.

Przy parzystej liczbie zawodników potrzebujesz o jedną rundę mniej niż liczba zawodników. Przy nieparzystej potrzebujesz tyle rund, ilu jest zawodników, bo w każdej rundzie ktoś pauzuje. Łączna liczba partii to N razy N minus jeden, podzielone przez dwa, i właśnie dlatego kluby przy jedenastu czy dwunastu zgłoszeniach przechodzą na system szwajcarski.

Zsumuj nagrody, o które toczy się remis, i podziel je równo. Jeśli pierwsze miejsce daje dwieście, a drugie sto, dwóch zawodników równych na pierwszym miejscu dzieli trzysta i bierze po sto pięćdziesiąt. Wartościowanie powinno rozstrzygać tylko to, czego nie da się przepołowić: puchary, tytuły, miejsca kwalifikacyjne i kolejność na szachownicach. Ogłoś to z wyprzedzeniem, a spory o nagrody w większości znikną.

Quad porządkuje zgłoszonych według rankingu, dzieli ich na grupy po czterech i w każdej grupie rozgrywa trzyrundowy turniej kołowy. Każdy dostaje trzy partie z zawodnikami o podobnym poziomie, wszystkie grupy kończą mniej więcej w tym samym czasie i nie ma żadnych decyzji kojarzeniowych do wyjaśniania. To popularna formuła jednodniowej imprezy klubowej.

Dobierz format do dzwonka, a nie odwrotnie. Kółko na długiej przerwie, które ma czterdzieści minut w tygodniu, pasuje do systemu szwajcarskiego z jedną rundą na spotkanie rozłożonego na pół semestru, bo nikt nie wypada, a dziecko, które opuści tydzień, może wrócić. Jedno spotkanie po lekcjach, około dziewięćdziesięciu minut, mieści quada albo czterorundowy turniej szwajcarski po dziesięć minut na zawodnika. Ogłoś rodzicom godzinę zakończenia, zanim zaczniesz, i pomyśl o dziecku, które przegra w pierwszej rundzie — system szwajcarski trzyma je przy grze, pucharowy odsyła do domu. Pełne omówienie w poradniku o szkolnym kółku szachowym.

Nie na pierwszej imprezie, a wprowadzanie ich razem z turniejem to zwykle o jedną nowość za dużo. Bez zegarów ustal stałą długość rundy, ogłoś ją i rozstrzygaj albo uznawaj za remis wszystko, co jeszcze trwa — z góry, nigdy w ostatniej chwili. Gdy kółko przywyknie do rutyny, zegary po dziesięć minut na zawodnika z niewielkim dodatkiem sprawią, że jedna długa partia nie wstrzyma całej sali, a to jest prawdziwy problem, który rozwiązują.

Klubowy ranking to ocena, która idzie za zawodnikiem z jednego wieczoru klubowego na następny, zamiast zerować się po każdym turnieju. Każdy turniej, który poprowadzisz, do niego wpada, więc sezon wieczorów klubowych składa się w jeden obraz tego, kto robi postępy, a nie w stertę niepowiązanych wyników. To właśnie zamienia cotygodniowe spotkania w coś, na czym zawodnicy mierzą własny rozwój.

Większość klubowych rankingów opiera się na arytmetyce Elo: ty i twój przeciwnik macie po liczbie, różnica między nimi przewiduje wynik, a zwycięzca zabiera przegranemu punkty proporcjonalnie do tego, jak zaskakujący był rezultat. Pokonanie kogoś notowanego dużo wyżej rusza twoją liczbę mocno; pokonanie kogoś dużo niżej ledwie ją drgnie. Nowi zawodnicy zwykle są oznaczani jako tymczasowi, dopóki nie rozegrają dość partii, by ich liczba coś znaczyła, bo ranking Elo z trzech partii to głównie szum. Matematykę rozkłada na czynniki poradnik o rankingu klubowym.

Pomyśl o tym przed publikacją, a nie po niej, zwłaszcza przy juniorach. Pełne nazwiska na stronie, którą indeksują wyszukiwarki, to większa decyzja, niż wygląda, a inicjały albo imię z pierwszą literą nazwiska znaczą to samo dla każdego, kto faktycznie przychodzi do klubu. Rozsądnym domyślnym rozwiązaniem przy wszystkim, co dotyczy dzieci, jest najmniej identyfikująca forma, która wciąż pozwala zawodnikowi odnaleźć własny wynik, plus strona prywatna albo dostępna tylko z linku, a nie indeksowana.

Chess Caddy to bezpłatny program do turniejów szachowych, który działa w przeglądarce. Kojarzy turnieje szwajcarskie, kołowe, pucharowe i Bughouse, prowadzi wyniki i tabelę, stosuje wartościowania, obsługuje pauzy, walkowery i wycofania oraz drukuje listy kojarzeń i tabele ścienne. Ładuje się raz, a potem działa offline na telefonie, tablecie albo laptopie.

Prowadzenie turniejów tak, i tak zostanie. Nie ma reklam, opłat od imprezy ani funkcji kojarzenia zarezerwowanych dla płatnego planu: każdy format, każda punktacja pomocnicza i każdy wydruk są dostępne dla wszystkich, a opublikowanie publicznego linku z wynikami też nic nie kosztuje. Jedyną płatną rzeczą jest opcjonalna strona klubowa — własny, stały adres z rankingiem, który przechodzi z jednego wieczoru klubowego na następny — za $2.99 miesięcznie lub $24.99 rocznie. Kiedy ją anulujesz, aplikacja i zapisane turnieje działają dokładnie tak jak wcześniej. Strona korzysta z Google Analytics, więc mówimy „bez reklam”, a nie że nic nie jest mierzone.

Do poprowadzenia turnieju nie. Otwierasz stronę i zaczynasz kojarzyć: bez logowania, bez adresu e-mail, bez niczego do skonfigurowania. Konto wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy chcesz opublikować wyniki na stronie internetowej albo prowadzić stronę klubową, a i wtedy to adres e-mail i kod logowania, a nie hasło. Kompromis drogi bez konta polega na tym, że nic nie da się dla ciebie odzyskać, bo nie mamy żadnego zapisu o tobie ani o twoim turnieju, więc eksportuj plik kopii zapasowej w trakcie i trzymaj go w bezpiecznym miejscu.

Tak. Ładuje się raz, a potem działa w całości w twojej przeglądarce, więc kojarzy i liczy punkty także wtedy, gdy padnie wi-fi w lokalu albo telefon straci zasięg w połowie rundy. Nic z twojego turnieju nie opuszcza urządzenia, o ile sam świadomie nie opublikujesz wyników — kojarzenie i punktacja nigdy nie zależą od połączenia.

Twój turniej żyje w pamięci twojej własnej przeglądarki, z drugą automatyczną kopią zapasową i stosem cofnięć, po którym możesz się przesuwać przyciskiem Cofnij, Ctrl+Z albo Cmd+Z w trakcie sesji. Uczciwe ryzyko jest takie, że wyczyszczenie danych przeglądania albo praca w trybie prywatnym usuwa wszystko, więc eksportuj plik kopii zapasowej po każdej rundzie.

Tak. Wyeksportuj turniej jako plik JSON, przenieś ten plik na drugie urządzenie w dowolny wygodny sposób i tam go zaimportuj. Turnieje żyją na urządzeniu, a nie na koncie, więc plik jest jedynym łącznikiem między urządzeniami i nic nie synchronizuje się samo. Ten sam eksport jest twoją kopią zapasową — rób go po każdej rundzie.

Tak. Drukuje listy kojarzeń z numerem stolika, białymi, czarnymi i pustą rubryką na wynik, a także tabele ścienne do wywieszenia na sali. Oba wydruki mają prawdziwy układ do druku, a nie zrzut ekranu, więc wychodzą czytelnie na zwykłym papierze, niezależnie od tego, czy drukujesz z telefonu, tabletu czy laptopa.

Na dwa sposoby. Na telefonie lub tablecie przycisk udostępniania otwiera systemowe menu i wysyła tabelę albo kojarzenia jako zwykły tekst, co pasuje do klubowej grupy na WhatsAppie albo do e-maila; na komputerze ten sam przycisk kopiuje ten tekst do schowka. Możesz też opublikować wyniki jako stronę internetową i wysłać zawodnikom link — to jest bezpłatne i opisuje to następna odpowiedź.

Tak, i nic to nie kosztuje. Naciskasz Opublikuj, a Chess Caddy umieszcza tabelę, kojarzenia i wyniki runda po rundzie na stronie z linkiem, który wkleisz na klubowy czat albo do e-maila. Za pierwszym razem logujesz się adresem e-mail, żeby strona należała do ciebie i żebyś mógł ją aktualizować po każdej rundzie albo później usunąć. Zawodnicy do jej przeczytania nie potrzebują żadnego konta.

Strona klubowa to stały dom twojego klubu — chesscaddy.com/club/twoj-klub — zamiast nowego linku przy każdej imprezie. Trzyma archiwum wszystkich turniejów, które prowadzisz, daje każdemu członkowi własną stronę i utrzymuje ranking aktualizowany po każdym wieczorze klubowym, dzięki czemu cały sezon układa się w jeden obraz, a nie w stertę niepowiązanych wyników. Kosztuje $2.99 miesięcznie lub $24.99 rocznie, jedna cena niezależnie od wielkości klubu, bez opłat od zawodnika i bez prowizji od wpisowego. Prowadzenie turniejów, kojarzenie, drukowanie i udostępnianie bezpłatnego linku z wynikami działają tak samo, niezależnie od tego, czy ją masz.

Obsługuje system szwajcarski, kołowy, pucharowy oraz Bughouse — ten ostatni ze stałymi zespołami albo z losowaniem partnerów co rundę. Dostępne są trzy wartościowania: Buchholz, Sonneborn-Berger i punktacja skumulowana. Nie ma wariantu Cut-1 ani bezpośredniego pojedynku. Nasz Buchholz całkowicie wyłącza partie oddane walkowerem, co nie odpowiada ani rozwiązaniu FIDE, ani US Chess.

Tak, w turniejach szwajcarskich. Możesz zamienić dwóch zawodników, odwrócić kolory na stoliku albo przenieść pauzę, o ile w najnowszej rundzie nie wpisano jeszcze żadnych wyników, a jeśli zmiana stworzyłaby powtórne kojarzenie, dostaniesz ostrzeżenie. Ręczne poprawki nie są dostępne w turniejach kołowych, pucharowych ani Bughouse.

Nie, i wolimy powiedzieć to wprost. Chess Caddy używa celowo uproszczonego systemu szwajcarskiego, a nie holenderskiego algorytmu FIDE, i nie ma żadnego zatwierdzenia, certyfikatu ani potwierdzenia zgodności ze strony FIDE. Nie tworzy też plików zgłoszeniowych do rankingu US Chess ani FIDE. Jest zrobiony do nierankingowych turniejów klubowych, szkolnych i towarzyskich, a takich jest najwięcej.

Chess Caddy działa w każdej przeglądarce mobilnej, a układ na telefon trzyma na ekranie przyklejony pasek pokazujący twój następny krok, więc nie szukasz przycisków w środku rundy. Jest też natywna aplikacja na iOS w App Store. Wersja na Androida jest na razie w zamkniętych testach, więc nie ma jeszcze publicznej pozycji do pobrania.

Król zawsze kończy na g1, a wieża na f1 przy krótkiej roszadzie, albo król na c1 i wieża na d1 przy długiej, niezależnie od tego, z jakich pól ruszyły. Król nie może roszować, będąc w szachu, przez pole atakowane ani na pole atakowane. Wszystkie pola biorące udział w roszadzie muszą być puste, nie licząc samego króla i tej wieży, więc wieża roszująca nigdy nie blokuje własnej roszady. Pełne omówienie w poradniku o Chess 960.

Tak. Naciśnij przycisk 960 w nagłówku, a dostaniesz losową legalną pozycję Fischer Random: diagram szachownicy z opisanymi liniami, ośmioliterowy kod, oficjalny numer pozycji od 0 do 959 oraz wypisane pola roszady. Możesz też wyszukać konkretny numer, skopiować pozycję jako tekst albo wydrukować kartkę na ścianę. Pozycja nie jest przypinana do rundy, więc jeśli chcesz mieć zapis, zanotuj ją na liście kojarzeń.