Chess Caddy / Rehberler / Satranç eleme tablosu

Satranç eleme turnuvası nasıl yürütülür

Aritmetik, bayların yeri ve berabere biten bir partinin nasıl çözüleceği — her organizatörün aklındaki iki soru, çoğu rehberin atladığı iki konu.

Son güncelleme: 25 Temmuz 2026 · Kurallar 25 Temmuz 2026’da yürürlükteki FIDE ve US Chess metinlerine göre doğrulandı.

Eleme sistemi — tek elemeli düzen — var olan en basit turnuva biçimidir. Bir kez kaybedin, elenirsiniz. Şampiyonu hızla ortaya çıkarır, seyirci rahat takip eder ve hiçbir eşleştirme algoritması gerektirmez: tablo bir kez çekildikten sonra bütün gelecek eşleştirmeler zaten bellidir.

Uygulamada iki şey bu düzeni bozar ve bunlar tam da çoğu rehberin hiç söz etmediği iki şeydir. Katılımcı sayısı neredeyse hiçbir zaman ikinin kuvveti değildir, dolayısıyla bay geçme gerekir. Satrançta da çok beraberlik olur, oysa tablo her maçtan bir kazanan bekler. Bu rehber o iki sorunla ilgili.

Tablonun aritmetiği

Her şey tek bir karardan doğar: tablo büyüklüğü, yani katılımcı sayınıza eşit ya da ondan büyük ilk ikinin kuvveti. Buradan sonrası:

• Bay sayısı = bracketSize − N
• Tur sayısı = log₂(bracketSize)
• Toplam maç = N − 1 — her maç bir oyuncuyu eler ve şampiyon dışında herkesin elenmesi gerekir
• Birinci tur maçları = (N − byes) ÷ 2
• Oyuncu başına ortalama maç = 2(N − 1) ÷ N — her zaman 2’nin biraz altında

Son iki kolon bu formatla ilgili tartışmanın tamamıdır. 24 oyunculu bir eleme turnuvası 23 maçtır ve ortalama katılımcı ikiden az parti oynar; aynı 24 oyuncuyla beş turluk bir İsviçre sistemi 60 parti eder ve herkes beş parti oynar. 20 oyuncunun ne kadar zahmetli olduğuna da dikkat edin: 12 bay ve dört birinci tur maçı. Sayınız ikinin kuvvetinin hemen üstüne düştüğünde, katılımcıların çoğu turnuvaya ikinci turdan başlar.

Bay geçme yalnızca birinci turda olur

Bunu kimse yazmıyor, oysa eleme tablolarıyla ilgili kafa karışıklığının çoğunu ortadan kaldırır.

Dolayısıyla eleme sistemindeki bay, İsviçre sistemindeki baydan tamamen başka bir şeydir: puan değeri yoktur, oyuncu talep etmez ve tekrarlanamaz. Boş yuvaları doldurmak için bir kez verilen, ikinci tura doğrudan geçiş hakkıdır. Yazılımınız üçüncü turda bay öneriyorsa, tablo yanlış kurulmuştur.

Seri başı düzeni ve bayların yeri

Standart bir tablo, 1 ve 2 numaralı seri başlarının ancak finalde karşılaşabileceği şekilde kurulur. Mekanizma şu: birinci tur eşleştirmelerindeki iki numaranın toplamı her zaman bracketSize + 1 eder ve eşleştirmeler sabit bir sırayla dizilir. 16’lık bir tabloda, yukarıdan aşağıya:

Her çiftin toplamı 17’dir, 1 ve 2 numara zıt yarılarda yer alır, 3 ve 4 numara da diğer iki çeyreği alır. Baylar bundan sonra 1’den B’ye kadarki numaralara, standart yerlerinde verilir; bu da onları kendiliğinden dağıtır. Buradaki 12 oyunculu örnekte 13 ile 16 numaralar yoktur, dolayısıyla bayları 1, 4, 3 ve 2 numaralar alır — çeyrek başına bir tane — ve gerçek maçlar 8 - 9, 5 - 12, 6 - 11 ve 7 - 10 olur.

Seri başı yapılıp yapılmaması ayrı bir sorudur. Tam seri başlı bir kura favorileri korur, bu da bir şampiyonaya uygundur; rastgele kura daha iyi hikâyeler üretir, bu da bir yıldırım (blitz) gecesine uygundur. Genelde en iyisi orta yoldur: en güçlü iki ila dört oyuncuyu ayrı çeyreklere seri başı yapın, gerisini rastgele çekin. Chess Caddy bayları eşit dağıtan rastgele kura kullanır — eşleştirmeler rastgeledir, ama asla iki bay üst üste gelmez.

Parti berabere bittiğinde ne yapmalı

Eleme sisteminde bir oyuncunun bir üst tura çıkması gerekir; satrançta ise her seviyede partilerin önemli bir bölümü berabere biter. Bu yüzden berabere biten bir partinin nasıl çözüleceğine önceden karar vermelisiniz. Seçenekler, en iyisinden başlayarak.

1. Azalan süreli eşitlik bozma basamakları. Altın standart; üst düzey eleme turnuvalarının kullandığı yöntem. FIDE Dünya Kupası 2025 sıralaması şöyle işler: 15 dakika + 10 saniyelik iki hızlı parti; eşitlik sürerse 10 + 10 ile iki hızlı parti; sonra 5 + 3 ile iki yıldırım partisi; sonra 3 + 2 ile iki yıldırım partisi; ve nihayet tek bir Armageddon partisi — burada Beyaz 4 dakika + 2 saniye eklemeli süre alır, Siyah’ın süresi teklif usulüyle belirlenir ve kritik madde şudur: “berabere biterse maçı Siyah kazanır.” Giderek hızlanan partiler, berabere bitmesi mümkün olmayan bir partiyle son bulur. Kapsamlı, ama bir kulüp akşamı için fazlasıyla uzun.

2. Doğrudan Armageddon. Basamakları atlayıp doğrudan belirleyici partiye geçin. Beyaz’ın süresi daha fazladır, Siyah’ın ise beraberlik üstünlüğü vardır: beraberlik Siyah’ın galibiyeti sayılır. Yaygın ayarlar yıldırımda 5 dakikaya karşı 4, hızlı satrançta 10’a karşı 8’dir. Renkler kurayla ya da teklifle belirlenir — daha az süreyi kabul eden oyuncu Siyah’ı alır. Bir parti, bir sonuç, on dakika.

3. İki yıldırım partisi, ardından Armageddon. Kulüpler için gerçekçi cevap. 5 + 3 ile renkleri değiştirerek iki yıldırım partisi oynatın; mini maç eşit biterse tek bir Armageddon partisi kararı verir. Aynı akşam yaklaşık yirmi dakikaya sığar, birincil karar ölçütü olarak gerçek satrancı korur ve beraberlik üstünlüğüne ancak mecbur kalırsa başvurur. Bu rehberden tek bir kural benimseyecekseniz, bunu benimseyin.

4. Beraberlikte üst numaralı oyuncu tura çıkar. Meşru bir yöntem, ama yalnızca birinci turdan önce duyurulmuşsa. Hiç süre maliyeti yoktur; küçük organizasyonların bunu sevmesinin nedeni de bu. Dürüst sakıncası oyunu çarpıtmasıdır: alt numaralı oyuncu kazanmak zorundadır, iyi bir beraberlik pozisyonunu kabul edemez ve sağlam olmayan hamlelere itilir; üst numaralı oyuncu ise sakin oynadığı için ödüllendirilir. Bunu yalnızca programda hiç boşluk yoksa kullanın ve kayıt sırasında açıkça söyleyin.

5. Yazı tura. Yalnızca reddetmek için listeledik. Tanınmış hiçbir satranç organizasyonu bir eleme maçını böyle karara bağlamaz ve oyuncular şansla elenmeyi kabul etmez. Eşitlik bozmaya vaktiniz yoksa 4. seçeneği kullanın — en azından ölçüt bir satranç sonucudur.

Hangisini seçerseniz seçin, bunu birinci turdan önce katılım koşullarına yazın. Ayrıca unutmayın: standart İsviçre sistemi eşitlik bozma ölçütleri — Buchholz, Sonneborn-Berger, kümülatif — burada hiç işe yaramaz: bu ölçütler oyuncuları bir dizi farklı rakip üzerinden sıralar ve az önce birbiriyle berabere kalmış iki oyuncuyu ayırt edemez.

Çözümlü örnek: FIDE Dünya Kupası 2025

Goa’da yapılan 2025 Dünya Kupası, büyük ölçekli en temiz örnektir; yukarıdaki bütün formüller onun sayılarını tam olarak verir.

Birinci tur eşleştirme kuralı şudur: “üst yarı, ters sıralanmış alt yarıya karşı”. 1–50 numaralar dinlenirken kalan 156 oyuncu P51 - P206, P52 - P205 ve devamı biçiminde eşleştirilir — yukarıdaki 16 oyunculu tablodaki sabit toplam fikrinin aynısı.

Her tur iki partilik bir maçtır; eşitlik hâlinde yukarıdaki eşitlik bozma basamakları uygulanır. Ve bir eleme turnuvası için alışılmadık biçimde, üçüncülük maçı vardır, çünkü ilk üç Adaylar Turnuvası’na katılma hakkı kazanır — bronz madalyanın somut bir değeri var.

Tek parti mi, maç mı?

Üst düzey eleme turnuvaları bir turu neredeyse hiç tek partiyle karara bağlamaz. Dünya Kupası’nda her tur iki parti oynanır; Dünya Yıldırım Şampiyonası’nın eleme aşamasında dört partilik maçlar yapılır; Dünya Şampiyonası’nda 14 parti oynanır. Nedeni satrançla ilgili iki olgu: beraberlik sık görülür ve Beyaz’ın ölçülebilir bir avantajı vardır. Renkleri değiştirerek oynanan iki partilik bir maç bu renk avantajını dengeler; tek parti ise avantajı kurayı kazanana armağan eder.

Ne var ki kulüp açısından bedeli acımasız: 16 oyunculu, her turu iki partilik bir eleme turnuvası, eşitlik bozmaları saymadan sekiz oyun oturumu demektir.

Az kullanılan bir orta yol var: tek parti oynatın ve üst numaralı oyuncuya Siyah’ı verin. Seri başı avantajı ile renk avantajı kısmen birbirini götürür, turnuva ise eşleştirme başına tek partiyle yürümeye devam eder. Neredeyse hiç kimsenin kullanmadığı zarif bir dengeleyici.

Üçüncülük maçı

Eleme sistemi net bir birinci ve ikinci verir, ayrıca resmen eşit durumda olan iki elenmiş yarı finalist bırakır. Üçüncülük bir ödül, bir kupa, bir katılım hakkı ya da takımda bir masa anlamına geliyorsa maçı oynatın — maliyeti tam olarak bir fazladan maç. Değilse atlayın: az önce elenmiş iki oyuncu genelde teselli partisi istemez.

Daha yumuşak alternatifler

İtiraz insanların çok erken eve gitmesiyse — ki genelde öyledir — bunu üç yapı çözer.

• Çift elemeli sistem. Bir değil iki yenilgiden sonra elenirsiniz; kaybedenler ikinci bir tabloya düşer ve geri dönebilir. N − 1 yerine kabaca 2N − 2 maça çıkar ve herkese en az iki parti garanti eder — bedeli, anlatılması ve gösterilmesi daha zor bir tablo.
• Teselli tablosu. Birinci turda kaybedenler ikincil bir ödül için kendi küçük eleme tablolarını oynar. Ucuz, sevilen ve salonu dolu tutan bir çözüm.
• İsviçre sistemli seçme, ardından eleme. Katılımcıları sıralamak için bir İsviçre sistemi oynatın, sonra önde gidenleri finale götüren bir tabloya alın. FIDE bu şekli Dünya Yıldırım Şampiyonası’nda kullanır: İsviçre sistemli bir seçme aşaması, eleme sistemli final aşamasını besler. Bir kulüp içinse dört ya da beş turluk bir İsviçre sistemi, ardından ilk dörtle yarı finaller ve final: herkes tam bir turnuva oynar, bitiş de bir eleme tablosu olur.

Eleme sistemine karşı dürüst gerekçeler

Genel bir kulüp turnuvası için eleme sistemi çoğunlukla yanlış seçimdir ve nedenini aritmetik söylüyor. Bütün turnuva yalnızca N − 1 parti içerir, ortalama katılımcı ikiden az parti oynar ve dolu bir tabloda katılımcıların yarısı tek partiden sonra elenir. Aynı katılımcı listesiyle beş turluk bir İsviçre sistemi, aynı katılım ücreti karşılığında herkese beş parti verir.

Sonuçları da çok değişkendir. FIDE’nin eleme usulü dünya şampiyonalarında taç takan dört şampiyondan yalnızca biri turnuvaya bir numaralı seri başı olarak girmişti — sürpriz istiyorsanız bu bir artı, en güçlü oyuncunuzu belirlemeye çalışıyorsanız bir kusur.

Yine de eleme tablosunun doğru seçim olduğu durumlar var:

• Erken elenmenin felaket olmadığı yıldırım ve hızlı satranç yan turnuvaları
• Bir İsviçre sistemi ya da grup aşamasından sonraki final aşaması
• Her şeyin üç turda bittiği sekiz veya daha az kişilik katılımlar
• Seyircili ya da yayınlanan organizasyonlar; bir tablo, izleyicinin takip edebileceği tek formattır
• Eğlencenin dramada olduğu Bughouse ve diğer takım formatları
• Yerini hak etmiş oyuncular arasında bir kulüp şampiyonası finali

Olağan bir kulüp akşamı için formatlar arasında mı seçim yapıyorsunuz? Tur sayısı rehberi ve tek devreli lig rehberi alternatifleri ele alıyor.

Chess Caddy’de eleme tablosu yürütmek

Chess Caddy, İsviçre sistemi, tek devreli lig ve Bughouse’un yanı sıra tek elemeli eleme turnuvaları da yürütür. Ücretsiz, hesap gerekmez ve ilk yüklemeden sonra çevrimdışı çalışır — her şey tarayıcınızın deposunda durur; otomatik yedekleme, geri alma ve JSON dışa/içe aktarma vardır. Eşleştirme kâğıtları ve sıralama tablosu yazdırılabilir.

Planlarken hesaba katmanız gereken iki sınır var. Eleme kurası rastgeledir, baylar eşit biçimde dağıtılır ve elle eşleştirme yalnızca İsviçre sistemine açıktır; yani bir tabloyu elle yeniden düzenleyemezsiniz. Ayrıca yerleşik eşitlik bozma ölçütleri (Buchholz, Sonneborn-Berger, kümülatif) İsviçre sistemi ve tek devreli lig sıralamaları için geçerlidir, eleme tablosunda tur atlamak için değil — berabere biten bir eleme partisi, duyurmuş olduğunuz yöntemle çözülmeli, sonra galibiyet olarak girilmelidir. Ayrıntılar SSS sayfasında.

Sık sorulan sorular