Chess Caddy / Rehberler / Bughouse turnuvası

Bughouse turnuvası nasıl düzenlenir

Dört oyuncu, iki tahta, iki saat ve hiçbir dünya yönetim organı. İşte birinci turdan önce duyurulacak kural listesi — ve duyurduktan sonra akşamı nasıl eşleştirip puanlayacağınız.

Son güncelleme: 14 Ağustos 2026 · Kurallar 25 Temmuz 2026’da yürürlükteki FIDE ve US Chess metinlerine göre doğrulandı.

Bughouse, bir satranç kulübünde olup biten en gürültülü şeydir ve kötü yönetilmesi en kolay turnuvalardan biridir. Dört oyuncu, iki tahta, iki saat ve neredeyse hiç kimsenin yazıya dökmediği bir kurallar kümesi. Bu rehber, o kümenin yazıya dökülmüş hâli: oyunun ne olduğu, ilk saat çalışmadan önce hangi kuralları yüksek sesle karara bağlamanız gerektiği ve bir Bughouse akşamının nasıl eşleştirilip puanlanacağı.

Bir organizatör için kısa yanıt rahatlatıcı. Bughouse, diğer her takım turnuvası gibi eşleşir. Yirmi dört oyuncuyu değil, on iki takımı eşleştiriyorsunuz; yarışmacının bir kişi değil bir ikili olduğunu kabul ettiğiniz anda İsviçre sistemi, tek devreli lig ve eleme sistemi hakkında zaten bildiğiniz her şey olduğu gibi geçerli olur.

Bughouse aslında nedir

Yan yana iki tahta, dört oyuncu, ikişer kişilik iki takım. Eşler yan yana oturur ve zıt renklerle oynar: soldaki tahtada beyaz sizdeyse, sağdaki tahtada eşiniz siyahtır. Oyunun bütün motoru budur, çünkü aldığınız her taş eşinizin oynadığı renktedir.

Bir taş aldığınızda onu eşinize verirsiniz. Taş, eşinizin önünde duran ve masadaki herkese görünür kalmak zorunda olan taş yığınına, yani rezervine katılır. Sırası geldiğinde eşiniz, tahtadaki bir taşı oynamak yerine rezervden bir taşı boş herhangi bir kareye bırakabilir. Geri kalan her şeyi olağan satranç kuralları kapsar — rok, geçerken alma, terfi, şah.

Bundan iki sonuç çıkar ve ikisi de insanları ilk oynadıklarında şaşırtır:

• Materyalin neredeyse hiç önemi yoktur. Kaybettiğiniz taş oyundan çıkmaz; taraf değiştirir ve diğer tahtada yeniden belirir. Eşiniz bir at alsın diye vezirinizi vermek pekâlâ doğru olabilir.
• Oyun sonu diye bir şey yoktur. Sürekli taze taş geldiği için oyunlar şah–piyon yarışlarıyla değil mat hücumlarıyla biter. Bir Bughouse turunun beş dakikada bitmesinin ve salonun bu kadar gürültülü olmasının nedeni budur.

Terfi eden piyon fiziksel olarak piyon kalır: yan yatırın ve ne olduğunu söyleyin. Alındığında rezerve terfi ettiği taş olarak değil, piyon olarak girer. Yaygın kullanılan bütün kural setleri bu konuda hemfikirdir.

Neredeyse herkesin uzlaştığı kurallar

Bu listeden başlayın. US Chess okul satrancı kurallarında, dolaşımdaki kulüp kural setlerinde ve her çevrimiçi uygulamada ortak olduğu için, kendi görüşünüz olarak değil düz bir olgu olarak duyurabilirsiniz.

• Piyonlar birinci ve sekizinci yatay sıraya bırakılamaz. Yedinci sıraya bırakılan bir piyon bir sonraki hamlede olağan bir ilerlemeyle terfi edebilir; doğrudan terfi karesine bırakma yoktur.
• Bırakılan taş şah çekebilir ve mat edebilir. Bughouse’u sert yapan şey budur ve her yerde standart kuraldır.
• Taşlar yalnızca boş karelere bırakılır. Bırakarak taş alma diye bir şey yoktur.
• İkinci yatay sıraya bırakılan bir piyon ilk hamlesinde yine iki kare ilerleyebilir ve ardından geçerken alınabilir. Başka bir yere bırakılan piyon birer kare ilerler.
• Araya taş bırakılarak kapatılabilen bir şah mat değildir — oyuncunun o anda rezervinde hiçbir şey olmasa bile. Oturup eşinin kendisine kapatacak bir taş vermesini bekleyebilir. Pratikte bu, gerçek matların temaslı şahlar, at şahları ve çifte şahlar olduğu anlamına gelir.
• Rezervler görünür kalır. Taşı avuç içinde saklamak klasik Bughouse hilesidir ve yayımlanmış her kural seti bunu yasaklar.

Birinci turdan önce karara bağlanacak kulüp kuralları

Dürüst kısım burası. Bughouse’un FIDE kuralları yoktur, dolayısıyla aşağıdaki maddeler kural setleri arasında gerçekten farklılık gösterir. Bu akşam hakemliğini yapacağınız anlaşmazlıkların neredeyse tamamı bu listeden çıkar. Yanıtlarınızı ilk saat çalışmadan önce duyurun; çoğu hiç yaşanmaz.

Konuşma

En büyük mesele. US Chess okul satrancı Bughouse kuralları, eşlerin baştan sona konuşmasına ve doğrudan hamle önermesine izin verir. Başka kulüp kural setleri tam tersini yapar: Cincinnati Scholastic Chess kuralları konuşmayı tümüyle yasaklar ve her ikiliye parmakla gösterecekleri basılı bir iletişim kâğıdı verir; gerekçe, bağıran gençlerle dolu bir salonun yönetilemez olması ve güçlü bir oyuncunun aksi hâlde eşinin oyununu onun yerine oynayacak olmasıdır.

İki tutum da savunulabilir; birini seçin ve hangisi olduğunu söyleyin. Hangisini seçerseniz seçin, tek bir kural evrenseldir: eşinizin tahtasına, taşlarına ya da saatine asla dokunmazsınız ve o tahtada bir kareyi işaret etmezsiniz. Tavsiye sözden ibarettir. Eller kendi tahtanızda kalır.

Beklemek ve oyalanmak

Baskı altındaki bir oyuncu hamle yapmayı reddedebilir; eşinin kendisini kurtaracak taşı almasını bekler. Buna bekleme denir ve oyunun meşru bir parçasıdır — cezayı saat keser. Kural setlerinin çoğu bunu bayrak düşene kadar sınırsız serbest bırakır. Yeni başlayanlar için gayet uygun olan saatsiz bir akşam düzenliyorsanız bir üst sınır gerekir; alışılmış sınır, bir oyuncunun eşinin üç hamle yapacağı süreden fazla oyalanamamasıdır.

Beklemenin serbest olduğunu ve meseleyi saatin çözdüğünü önceden söyleyin. Aksi hâlde bütün akşam, birinin düşünerek hile yaptığını dinlersiniz.

Dokunulan taş mı, saat mi

US Chess Bughouse’u saat kuralını (clock-move) uygular: saate basılmadan hiçbir şey kesinleşmez, oyuncu fikrini değiştirebilir ve alınan taş, saat inmeden karşıya verilemez. Cenevre turnuvasının kural seti ise FIDE’nin dokunulan taş oynanır kuralını uygular ve bunu rezerve de genişletir — rezervdeki bir taş, boş bir kareye kasıtlı olarak değdirildiği anda bırakılmış sayılır. Saat kuralının çocuklarla hakemliği çok daha kolaydır; dokunulan taş kuralı daha sıkıdır ve deneyimli bir katılımcı grubuna uyar.

Bayrak düşmesi, kural dışı hamleler ve şahta bırakılan şah

Düşen bayrak kaybettirir, ama bunun bir oyuncu tarafından talep edilmesi gerekir. Bughouse’ta bayrağı hakemler söylemez, seyirciler de söylemez — bunu duyurun, çünkü bu kadar gürültülü bir salonda birileri mutlaka deneyecek. Aynı anda yüksek sesle karara bağlamaya değer iki ilgili durum daha var: kural dışı bir hamle, rakip oyuna devam etmeden önce talepte bulunursa normalde kaybettirir ve şahta bırakılan bir şah normalde alınabilir; bu da, onu orada bırakan oyuncu az önce mat etmiş olsa bile anında kazandırır.

Hâlâ tartışma çıkaran iki küçük mesele

• a1 ya da h1’e bırakılan bir kale rok yapabilir mi? Kaynaklar gerçekten anlaşamıyor. Wikipedia’nın özeti evet diyor; Cincinnati kuralları, kendi başlangıç karesine bırakılan bir kalenin hareket etmiş sayılacağını ve rok yapamayacağını söylüyor. Akşamda belki bir kez gündeme gelir. Denetlemesi daha hızlı yanıtı istiyorsanız “hayır” deyin.
• Üç kez tekrarda rezerv sayılır mı? Internet Chess Club sayıyor; FICS ve Chess.com saymıyor. Tahta başında işleyen karar, tekrar talebi için rezervlerin de değişmemiş olmasını şart koşmaktır; çünkü aksi hâlde konum açıkça aynı değildir.

Saatler ve bir maçın nasıl bittiği

Bughouse hızlı oynanır ve bu tesadüf değildir. Beklemek serbest olduğu için saatsiz oyunun hiçbir motoru kalmaz: bir Bughouse konumundaki bütün gerilim, bir taşı beklemekle süreyi tüketmek arasındaki tercihten doğar.

• Süre kontrolü. US Chess okul satrancı Bughouse’u kişi başı beş dakika, gecikmesiz kullanır; Cenevre turnuvası üç dakika kullanır. Bu aralıktaki her değer işe yarar. Ekleme süresi koymayın — beklemenin bedelini ortadan kaldırır ve oyunlar bitmemeye başlar.
• İki saat, tahta ikilisinin dış kenarlarında, içe dönük dursun; böylece dört oyuncu da ikisini birden okuyabilir. Çapraz fark — sizin sürenizle eşinizin rakibinin süresi — kendi tahtanızdaki farktan daha önemlidir.
• Saatleri birlikte başlatın. Siyah oynayan iki oyuncu aynı anda bassın. Bir tahtada iki saniyelik avans gerçek bir avantajdır ve oyun boyunca büyür.

Maç, iki tahtadan biri biter bitmez sona erer. Diğer oyun bulunduğu yerde durur, tamamlanmaz ve sayılmaz. Biten oyunu kazanan takım maçın tamamını kazanır ve 1 alır; diğer takım 0 alır; berabere biten bir maç her iki tarafa ½ verir. Tur başına takım başına tek sonuç — sıradan bir eşleştirme sisteminin tam olarak istediği şey.

Beraberlik nadirdir. Ya anlaşmadan doğar — iki değil, dört oyuncunun anlaşmasından — ya da iki tahtanın tam aynı anda bitmesinden ve iki kazananın karşı takımlarda olmasından.

Sabit eşler mi, her tur yeni eş mi

Kayıt formundaki ilk karar budur ve akşamın karakterini eşleştirme sisteminden daha çok değiştirir.

Sabit takımlar, oyuncuların ikişerli kaydolması ve bütün akşam aynı eşle kalması demektir. Yarışmacı ikilidir, tek bir puan biriktirir ve akşamın sonunda bir şampiyon takımınız olur. Yerleşik bir Bughouse grubu olan kulüplere uyar, birlikte çalışmış ikiliyi ödüllendirir ve ciddi her Bughouse turnuvasının kullandığı format budur.

Her tur rastgele eş — yani scramble — oyuncuların tek tek kaydolması ve katılımcıların her tur yeni ikililer hâlinde yeniden karılması demektir. Puanlama kişi başınadır: eşiniz değişir, toplam puanınız değişmez. Açık bir kulüp akşamına, karma seviyeli bir salona ve tek başına gelenlere uyar; kimse iki saat boyunca anlaşamadığı bir eşe mahkûm kalmaz.

Sabit takımlarla oynatıyorsanız ve salondaki seviye farkı genişse, ikilileri insanların seçmesine bırakmak yerine kendiniz kurun: Elo puanına göre sıralayın, sonra en güçlü oyuncuyu en zayıfla, ikinci güçlüyü ikinci zayıfla eşleyerek aşağı doğru inin. Bir dakika sürer, kabaca eşit güçte takımlar üretir ve akşamın kayıt masasında belirlenmesini önler.

Turnuvayı eşleştirmek ve puanlamak

Sabit takımlarda, fazla basit gelen şeyi yapın: her takımı tek bir yarışmacı gibi ele alın. Ona bir ad verin, iki oyuncunun ortalamasına eşit bir Elo puanı verin ve takımları tam olarak bireyleri eşleştirdiğiniz gibi eşleştirin.

• İsviçre sistemi, altı takımın üstündeki her şey için varsayılandır. Puana göre eşleştirin, tekrar eşleşmelerden kaçının ve katılımınızın gerektirdiği sayıda tur oynatın. İsviçre sistemi rehberimiz mekaniği anlatır; tur sayısı rehberi ise belirli bir katılımcı sayısının kaç tura ihtiyacı olduğunu söyler.
• Tek devreli lig dört ila altı takımda daha iyidir, çünkü herkes herkesle oynar ve kimse kuradan yakınamaz. Fikstür hesabı için tek devreli lig rehberine bakın; Bughouse maçları o kadar kısadır ki altı takımlık bir herkes-herkesle akşama rahatça sığar.
• Eleme sistemi iyi bir final yapar — bir İsviçre turnuvasının ilk dört takımı, yarı final ve final olarak oynatılır. Eleme rehberi bay geçmeleri ve seri başılığı ele alır. Tek bir Bughouse maçının klasik bir oyuna göre daha sık yazı tura olduğunu aklınızda tutun; üç maçlık seriyi düşünün.
• Tek sayıda takım olduğunda bir takım, tıpkı bireysel turnuvalardaki gibi bir maç puanı değerinde bay geçer. Her tur farklı bir takıma verin.

Renkler sandığınızdan daha az özen ister. Her takımın her maçta bir beyazı ve bir siyahı olur, dolayısıyla renk dağıtımı kendiliğinden dengelenir. Gerçekte kaydettiğiniz tek şey hangi takımın hangi tarafta oturduğudur; hangi tahtayı kimin alacağına ikilinin kendisi karar verir.

Bir scramble’ı puanlamak farklıdır, çünkü ikililer her turun sonunda dağılır. Kişi başına puanlayın: takımınız maçı kazanırsa siz kişisel olarak 1, beraberlikte ½, yenilgide 0 alırsınız. İki eş de aynı sonucu alır ve sonraki turda ayrıldıklarında toplamları yeniden ayrışır. Tek sayıda oyuncu varsa biri dışarıda kalır; bunu bir puan değerinde bay geçme sayın ve sırayla döndürün.

Akşamı yönetmek: masalar, gürültü ve zamanlama

Fiziksel düzen, kurallardan daha çok iş görür.

• Eşler yan yana oturmalıdır. Tek masada iki tahta, zıt yönlere çevrilmiş, alınan bir taşın kısa bir uzanışla verilebileceği ve iki oyuncunun ayağa kalkmadan birbirinin konumuna göz atabileceği kadar yakın. Rakipler masanın karşısında onlara bakar.
• İki saat de dışa, içe dönük konur. Dört oyuncunun da ikisini birden okuyabilmesi gerekir.
• Bir maçla diğeri arasında boşluk bırakın. Bir Bughouse maçı dört konuşan insandır; birbirine yapışık iki maç gerçek bir gürültü sorunu ve bir sürü yanlış duyulmuş tavsiye üretir.
• Yedek taş getirin. Taşlar yere düşer ve bütün mesele at alıp vermek olan bir oyunda atı eksik bir takım oynanamaz. Yedek bir takım ve yedek bir saat bulundurun.
• Gürültüyü kabul edin. Kulübünüz binayı paylaşıyorsa yüksek sesle kullanabileceğiniz bir salon ayırtın ya da Bughouse’u puanlı oyunlar bittikten sonra oynatın. Sessizce oynanabilecek bir varyant değildir.

Zamanlama üzerine: beş dakikalık Bughouse’ta bir maç üç ila altı dakika sürer, dolayısıyla oturma ve kurulum dahil bir tur yaklaşık on dakika alır. Yedi tur, duyurulara da yer bırakarak doksan dakikaya sığar; Bughouse’un bir kulüp akşamının finali olarak ya da uzun bir turnuvanın son oyunu sürerken dolgu olarak bu kadar iyi işlemesinin nedeni budur. Çocuklar için düzenliyorsanız altı tur ve bir ara fazlasıyla yeter.

Yazılı kurallar aslında nereden geliyor

Bu konuda açık olmakta yarar var, çünkü organizatörler haklı olarak soruyor. Bughouse’un FIDE kuralları da bir dünya yönetim organı da yoktur. FIDE, varyant olarak Chess960’ı tanır ve orada durur. Onun yerine, genel hatlarıyla uzlaşan ama ayrıntıda ayrışan bir avuç saygın kural seti vardır:

• US Chess okul satrancı Bughouse kuralları — İngilizce konuşulan dünyada ulusal bir standarda en yakın metin. Yıllık US Chess okul satrancı yönetmeliğine ek olarak yayımlanır ve National Elementary, Middle School, High School ile Supernationals Bughouse turnuvalarında kullanılır. Konuşma serbest, saat kuralı geçerli, kişi başı beş dakika.
• Köklü kulüp ve turnuva kural setleri — Cincinnati kapsamlı kuralları ile Cenevre turnuvası kural seti, kamuya açık en eksiksiz iki belgedir; tam da konuşma ve dokunulan taş konusunda birbirleriyle anlaşmadıkları için işe yararlar.
• Çevrimiçi sunucular — FICS, Internet Chess Club ve Chess.com, taş bırakma kurallarını hayata geçirerek fiilen karara bağladı; artık kimsenin tartışmadığı kısımlar bu yüzden onlar.

Yani bir oyuncu size bir şeyin “kural” olduğunu söylediğinde, doğru yanıt şudur: o, birkaç belgeden birinde geçen bir kuraldır ve bu akşam geçerli kural, başlangıçta ne duyurduysanız odur. Bu, formatın zayıflığı değildir. Yalnızca duyurunun önemli olduğu anlamına gelir.

Chess Caddy’de Bughouse yönetmek

Chess Caddy’de Bughouse, her iki biçimiyle yerleşik olarak var. Uygulamayı açın, yeni bir turnuva başlatın ve Bughouse (2 kişilik takımlar) seçeneğini işaretleyin.

• Sabit takımlar. İkilileri elle girin ya da bir oyuncu listesi yapıştırıp takımları uygulamaya kurdurun — güçlüyü zayıfla eşleyen dengeli seçenekle ya da rastgele. Böylece her takım tek bir yarışmacı olur ve takımların İsviçre sistemiyle mi, tek devreli ligle mi, elemeyle mi eşleşeceğini siz seçersiniz.
• Her tur rastgele eş. Oyuncuları tek tek girin. Uygulama her tur katılımcıları yeni ikililer hâlinde yeniden karar, bu takımları birbirine eşleştirir ve aynı eşleşmenin tekrarlanmaması için elinden geleni yapar. Puanlama oyuncu başınadır, dolayısıyla sıralama ikililerin değil kişilerin listesidir.
• Sonuç girişi maç başına tek dokunuştur — kazanan takım ya da beraberlik — çünkü Bughouse böyle puanlanır. Bay geçmeler ve dışarıda kalanlar sizin yerinize halledilir.
• Sıralama, eşitlik bozma, yazdırılabilir eşleştirme kâğıtları ve yazdırılabilir duvar tablosu sıradan bir turnuvadakiyle aynı şekilde çalışır; gürültü içinde yanlış sonuç girerseniz diye bir geri alma da var.

Ücretsizdir, hesap gerektirmez ve sayfa bir kez yüklendikten sonra çevrimdışı çalışır; sinyalin olmadığı bir kulüp salonunda bunun önemi büyüktür. Yapmadığı şey hakemliktir: yukarıdaki kulüp kurallarını duyurmak yine size düşer. Listenizi yazdırın, duvara asın ve eşleştirmeyi uygulamaya bırakıp siz salonla ilgilenin.

Sık sorulan sorular